Petrol ve madeni yağ gümrükleme işlemleri, ürünün teknik niteliğiyle yapılacak ticari faaliyetin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Ham petrol, akaryakıt, baz yağ, bitmiş yağlama ürünü ve yağlama müstahzarı aynı ürün değildir. Bileşim, kullanım amacı ve ürünün sunuluş biçimi sınıflandırmayı ve uygulanacak işlemleri etkileyebilir. Bu nedenle yalnızca “petrol ürünü” veya “madeni yağ” açıklamasıyla belge listesi ve maliyet hesabı oluşturulmamalıdır.
İthalat ve ihracatta gerekli işlemler; ürünün GTİP’ine, menşeine, ticaret yapılan ülkeye ve uygulanacak gümrük rejimine göre değişebilir. Gümrük işlemleri, enerji piyasası düzenlemeleri, vergi yükümlülükleri ve taşıma şartları ayrı fakat bağlantılı başlıklardır. Bir alandaki belgenin bütün diğer işlemlerin yerine geçtiği düşünülmemelidir.
Petrol ve madeni yağ gümrükleme kapsamı
Bu alanda ilk ayrım ürünün gerçek niteliği üzerinden yapılmalıdır. Akaryakıt olarak kullanılan bir ürünle üretimde hammadde olarak kullanılacak yağ aynı işlem yaklaşımıyla değerlendirilmemelidir. Baz yağla katkılar içeren bitmiş yağlama ürünü de ayrı tanımlanmalıdır.
Motor, hidrolik, dişli veya metal işleme uygulamalarında kullanılan ürünlerin ticari isimleri farklı olabilir. Ancak kullanım adı tek başına kesin sınıflandırma sağlamaz. Bileşim, teknik özellikler ve ürünün hazırlanış biçimi açıklanmalıdır.
Sentetik içerik, katkı maddeleri veya farklı bileşenler varsa bunlar teknik dosyada belirtilmelidir. Dökme sevkiyatla küçük ambalajlı satış ürünü arasındaki farklar da açıklanmalıdır. Aynı ürün ailesindeki bütün malzemelerin aynı izin ve vergi şartlarına tabi olduğu varsayılmamalıdır.
Satın alma öncesinde teknik dosya hazırlığı
Ürün niteliği ve kullanım amacı, hazırlığın başlangıç bilgileridir. Tedarikçinin ticari adı veya ürün kodu, teknik açıklamanın yerine geçmez. Üreticinin bilgi formları ve mevcut analiz belgeleri satın alınacak gerçek ürünle eşleştirilmelidir.
- Ürünün teknik adı ve ticari ürün kodu hazırlanmalıdır.
- Bileşim ve ilgili teknik özellikler açıklanmalıdır.
- Akaryakıt, hammadde veya yağlama amacı gibi kullanım bilgileri belirtilmelidir.
- Mevcut teknik bilgi formu ve analiz belgeleri alınmalıdır.
- Güvenlik bilgi formunun ürünle ilişkisi kontrol edilmelidir.
- Dökme veya ambalajlı sevkiyat biçimi kaydedilmelidir.
- Net miktar, ağırlık, hacim ve paket bilgileri netleştirilmelidir.
Yoğunluk, viskozite ve diğer teknik değerler ürünün tanımlanmasını destekleyebilir. Ancak bütün ürünler için aynı analiz listesinin gerektiği söylenmemelidir. Hangi bilgilerin sınıflandırma ve kontrol açısından gerekli olduğu ürün özelinde belirlenmelidir.
EPDK düzenlemeleri ve faaliyet kapsamı
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun mevzuat başlıklarında petrol piyasası lisansları, teknik kriterler ve farklı ürün gruplarına ilişkin düzenlemeler bulunmaktadır. Bu nedenle yalnızca ürünün gümrük koduna bakılarak bütün faaliyet şartlarının belirlendiği düşünülmemelidir.
Lisans kapsamı, yürütülecek faaliyete göre değerlendirilmelidir. İthalat, üretim, dağıtım, depolama veya taşıma gibi faaliyetlerin şartları aynı kabul edilmemelidir. Bir lisansın bulunması, her petrol ürünüyle bütün faaliyetlerin yapılabileceğini göstermez.
Madeni yağ ticaretiyle üretim faaliyeti de birbirinden ayrılmalıdır. EPDK’nın resmî sisteminde farklı lisans türleri ve durum bilgileri bulunmaktadır. İlgili işletmenin yetkisi, işlem kapsamı ve güncel durumu doğrudan doğrulanmalıdır. Bütün madeni yağ ithalatlarında aynı lisansın zorunlu olduğu şeklinde genel hüküm verilmemelidir.
İthalat sürecinin temel aşamaları
İthalat hazırlığında ürünün teknik niteliği ve tarife sınıflandırması incelenir. Ardından ilgili faaliyet, izin ve kontrol şartları araştırılır. Vergi değerlendirmesiyle taşıma kabulü de bu hazırlığa dahil edilmelidir.
- Ürün ve yapılacak faaliyetin kapsamı netleştirilir.
- Teknik bilgiler üzerinden GTİP değerlendirmesi yapılır.
- İlgili lisans, izin ve kontrol ihtiyaçları araştırılır.
- Vergi ve diğer mali yükümlülükler incelenir.
- Ticari belgelerle teknik bilgiler eşleştirilir.
- Varış, gümrük işlemleri ve uygun teslim organizasyonu koordine edilir.
Serbest dolaşıma giriş; ilgili ticaret politikası önlemleri, diğer ithalat işlemleri ve kanunen ödenmesi gereken vergilerle bağlantılıdır. Ürünün Türkiye’ye ulaşması, doğrudan piyasaya sunulabileceğini göstermez. Gümrük teslimiyle yurt içindeki faaliyet ve satış şartları ayrı değerlendirilmelidir.
GTİP sınıflandırmasında dikkat edilecekler
Petrol ve madeni yağ ürünlerinin tamamına tek bir GTİP atanamaz. Bileşim, ürünün hazırlanış biçimi ve teknik işlevi ilgili tarife kaynaklarıyla birlikte incelenmelidir. Ticari etiket üzerindeki “motor yağı” veya “endüstriyel yağ” açıklaması her durumda yeterli değildir.
Tedarikçinin yabancı faturada yazdığı tarife kodu yardımcı olabilir; ancak Türkiye açısından tek başına bağlayıcı değildir. Teknik bilgi formu ve analiz belgeleri gerçek ürünü açıklamalıdır. Belirsizlik varsa yetkili bölge müdürlüklerinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi alınması seçeneği değerlendirilebilir.
Ürünün başka amaçla kullanılacağı belirtiliyorsa bu bilgi dosyada yer almalıdır. Ancak kullanım amacı açıklaması, ürünün gerçek bileşimine bağlı sınıflandırmayı kendiliğinden değiştirmez. Gerektiğinde numune ve teknik inceleme ihtiyacı ayrıca planlanmalıdır.
Vergi değerlendirmesi neden ayrı yapılmalıdır?
Gümrük vergisi, katma değer vergisi ve ürüne göre gündeme gelebilecek diğer mali yükümlülükler aynı hesaplama başlığı değildir. Özellikle ÖTV yönünden ürünün ilgili liste kapsamı ve işlem şartları ayrıca doğrulanmalıdır. Bütün yağlar için tek oran veya tek vergi yaklaşımı kullanılmamalıdır.
Hammadde olarak kullanılacak ürünle bitmiş ürünün mali değerlendirmesi de otomatik olarak aynı kabul edilmemelidir. Kullanım amacına bağlı bir uygulama düşünülüyorsa şartları ve gerekli belgeleri güncel resmî kaynaklardan araştırılmalıdır. Doğrulanmamış istisna veya iade vaadi verilmemelidir.
Vergi hesabı kesin GTİP, miktar, menşe ve uygulanacak rejim üzerinden hazırlanmalıdır. Eski bir sevkiyatın hesabı güncel işlem için garanti sayılmamalıdır. Ürünün teknik dosyası tamamlanmadan verilen maliyetin hangi varsayımlara dayandığı açıklanmalıdır.
Teknik uygunluk ve güvenlik belgeleri
EPDK’nın mevzuat sayfasında akaryakıt türleri için ayrı teknik düzenleme başlıklarıyla madeni yağların ambalajlanması ve piyasaya sunumuna ilişkin düzenleme bulunmaktadır. Bunlar bütün ürünlere aynı belge listesinin uygulanacağı anlamına gelmez. Kesin kapsam ürün ve faaliyet üzerinden belirlenmelidir.
Teknik bilgi formu, analiz belgesi ve güvenlik bilgi formu farklı amaçlara hizmet eder. Birinin bulunması diğer bütün belgelerin yerine geçmez. Ürün adı, teknik özellikler ve varsa parti bilgileri belgeler arasında tutarlı olmalıdır.
CE işareti petrol ve madeni yağ ürünleri için genel bir ithalat izni değildir. İlgili kontrol ve teknik şartlar kendi düzenlemeleri üzerinden araştırılmalıdır. İnternette bulunan eski başvuru listelerinin güncel olduğu da varsayılmamalıdır.
Ticari belgeler menşe ve gümrük kıymeti
Fatura, taşıma belgesi ve çeki listesi satışın ve sevkiyatın bilgilerini gösterir. İzin, analiz ve diğer ürün belgeleri ise farklı amaçlarla kullanılabilir. Her belge bütün sevkiyatlarda zorunluymuş gibi sıralanmamalıdır.
- Faturada ürün tanımı, miktar, birim ve bedel kontrol edilmelidir.
- Ürün kodları teknik belgelerle eşleştirilmelidir.
- Hacim ve ağırlık birimleri açıkça belirtilmelidir.
- Net ürün miktarıyla ambalaj dahil brüt ağırlık ayrılmalıdır.
- Taşıma belgesi gerçek sevkiyat bilgilerini yansıtmalıdır.
Dökme yüklerde ölçüm ve miktar kayıtlarının nasıl hazırlanacağı önceden kararlaştırılmalıdır. Hacim ve ağırlık arasındaki dönüşümlerde kullanılan teknik dayanaklar açıklanmalıdır. Farklı ölçüm koşullarındaki değerlerin aynıymış gibi karşılaştırılması önlenmelidir.
Menşe ülkesiyle sevk ülkesi ayrılmalıdır. A.TR Dolaşım Belgesi, kapsamındaki ticarette serbest dolaşım durumunu gösterir; menşe belgesi değildir. EUR.1 ise ilgili tercihli ticaret anlaşmasının kurallarına göre kullanılan bir menşe ispat belgesidir. Uygun belge ülke ve işlem şartlarına göre belirlenmelidir.
Gümrük kıymeti hazırlanırken satış faturasıyla teslim koşulları birlikte incelenir. Navlun ve sigorta giderlerinin satış bedeline dahil olup olmadığı açıklanmalıdır. Sözleşmede bedelin bir fiyatlama yöntemine bağlı olması hâlinde hesaplamanın dayanakları belgelenmelidir.
Dosya hazırlığında destek arayanlar, Nakliyatilan.com üzerinden gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri sunanlarla bağlantı kurabilir. Platform, hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturur. İşlemi üstlenecek kişinin veya kuruluşun yetkisi ve sorumluluk kapsamı doğrudan doğrulanmalıdır.
İhracat ve atık yağ ayrımı
Türkiye’den çıkış işlemleriyle hedef ülkenin ithalat şartları ayrı değerlendirilmelidir. İhracat beyannamesindeki ürün, kıymet, tarife, menşe ve taşıma bilgileri belgelerle tutarlı olmalıdır. Hedef ülkedeki teknik kabul ve faaliyet şartları ilgili ülkenin yetkili kurumlarından doğrulanmalıdır.
Kullanılmış yağ veya atık niteliği taşıyabilecek ürünler, yeni madeni yağla aynı dosya üzerinden değerlendirilmemelidir. Malzemenin gerçek niteliği ve gönderim amacı açıklanmalıdır. İlgili çevresel şartlar ayrıca araştırılmalıdır.
Geri kazanılmış veya yeniden işlenmiş olarak sunulan üründe de statü yalnızca ticari isimden çıkarılmamalıdır. Teknik özellikler ve ilgili düzenlemeler birlikte incelenmelidir. Genel bir kullanılmış eşya açıklamasından hareketle atık yağın ithalat veya ihracat şartları hakkında kesin sonuç verilmemelidir.
Taşıma ambalajlama ve depolama
Güvenli taşıma planı, ürünün gerçek özellikleri üzerinden hazırlanmalıdır. Bütün petrol ürünleri ve yağlar aynı taşıma sınıfında değildir. Tehlikeli madde kapsamı ve ilgili şartlar teknik bilgilerle seçilen taşıma türü üzerinden değerlendirilmelidir.
Dökme, varil, ara hacimli kap veya küçük ambalajlı sevkiyatlarda yükleme ve boşaltma ihtiyaçları farklı olabilir. Ambalajın ürünle uyumu, kapatma yöntemi ve sızıntının önlenmesi planlanmalıdır. Farklı ürünlerin birlikte yüklenmesi veya depolanması ayrıca değerlendirilmelidir.
Nakliyatilan.com üzerinden nakliyat firmaları ile görüşürken ürünün teknik tanımı, mevcut güvenlik bilgileri, ambalaj türü ve miktarı paylaşılmalıdır. Taşıyıcının kabul koşulları yükleme öncesinde netleştirilmelidir. Teslim tesisinin uygun boşaltma ve depolama hazırlığı bulunmalıdır.
Maliyet süre ve hizmet seçimi
Toplam maliyeti vergiler, taşıma kabul şartları, depolama, ölçüm, kontrol ve hizmet kapsamı etkileyebilir. Teklifte dahil olan giderlerle ayrıca doğabilecek kalemler ayrılmalıdır. Yalnızca litre veya kilogram başına satın alma fiyatından toplam ithalat maliyeti çıkarılmamalıdır.
Platformdaki nakliyat ilanları incelenirken ilgili ürün grubuyla çalışma deneyimi araştırılabilir. Hizmet sağlayıcıya lisans ve izin kapsamının nasıl kontrol edileceği, teknik belge eksiklerini kimin takip edeceği ve teklifin hangi aşamaları kapsadığı sorulmalıdır.
İşlem süresi; dosyanın hazırlığı, gerekli kontroller, tesis koşulları ve taşıma planına göre değişebilir. Kesin sonuç veya sabit süre vaadi yerine koşulları açıklanmış bir operasyon takvimi istenmelidir.
Sık sorulan sorular
Baz yağ ve bitmiş madeni yağ aynı GTİP ile işlem görür mü?
Otomatik olarak aynı kabul edilemez. Bileşim, ürün yapısı ve ilgili tarife kuralları ayrı incelenmelidir.
Madeni yağ lisansı bütün petrol faaliyetlerini kapsar mı?
Böyle bir kabul yapılmamalıdır. Lisans türü, kapsamı ve yürütülecek faaliyet birlikte değerlendirilmelidir.
Güvenlik bilgi formu ithalat izninin yerine geçer mi?
Hayır. Belgelerin işlevleri farklıdır. İlgili izin ve diğer kontroller ayrıca araştırılmalıdır.
Bütün madeni yağlarda aynı vergi uygulanır mı?
Böyle bir genelleme yapılmamalıdır. Kesin ürün sınıflandırması ve güncel mali düzenlemeler incelenmelidir.
Atık yağ yeni ürün gibi değerlendirilebilir mi?
Hayır. Ürünün gerçek niteliği esas alınmalı ve ilgili çevresel işlem şartları ayrıca araştırılmalıdır.
Petrol ürünleri ve madeni yağlar için taşıma, depolama, gümrükleme veya dış ticaret desteği arayanlar ile bu alanlarda hizmet verenler, Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. İhtiyaçlarını ve hizmet kapsamlarını açıklayarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden birbirleriyle bağlantı kurabilirler.

