Otomotiv yedek parça gümrükleme işlemleri, aynı sevkiyat içerisindeki ürünlerin bile farklı tarife ve denetim şartları taşıyabildiği bir alandır. Bir far, rulman, elektronik kontrol ünitesi ve karoser parçası yalnızca araçta kullanıldıkları için aynı kurallara tabi kabul edilemez. Sağlıklı bir ithalat veya ihracat hazırlığı; parçanın teknik özelliklerinin belirlenmesi, ticari belgelerin düzenlenmesi ve uygulanacak işlemlerin sevkiyat öncesinde araştırılmasıyla başlar.
Gerekli belgeler ve kontroller; ürünün teknik niteliğine, kullanım amacına, GTİP’ine, menşeine, ticaret yapılan ülkeye ve uygulanacak gümrük rejimine göre değişebilir. Bu nedenle başka bir parçanın önceki işlemlerinde kullanılan belge listesi, yeni sipariş için doğrudan yeterli sayılmamalıdır. Özellikle çok kalemli yedek parça sevkiyatlarında ürün bazında hazırlık yapılması önemlidir.
Otomotiv yedek parça gümrükleme kapsamı
Yedek parça ticareti; motor ve aktarma organı bileşenlerinden aydınlatma ürünlerine, süspansiyon parçalarından elektrikli donanımlara kadar geniş bir ürün grubunu kapsar. Bu çeşitlilik, gümrük dosyasının yalnızca “otomotiv yedek parçası” açıklamasıyla hazırlanmasını yetersiz bırakır. Ürünün hangi işi yaptığı ve nasıl bir yapıya sahip olduğu açıklanmalıdır.
Örneğin bir parçanın mekanik bağlantı elemanı mı, elektrikli cihaz mı yoksa belirli bir sistemin bileşeni mi olduğu değerlendirmeyi etkileyebilir. Teknik katalog, malzeme bilgisi, çalışma prensibi ve ürün fotoğrafları bu ayrımın yapılmasına yardımcı olur. Parça numarası takip açısından yararlıdır; ancak teknik tanımın yerine geçmez.
İthalatçı veya ihracatçının her ürün için tutarlı bir bilgi dosyası oluşturması faydalıdır. Aynı parça farklı belgelerde farklı isimlerle geçiyorsa bu isimlerin birbiriyle ilişkisi açıklanmalıdır. Böylece satın alma, depo, taşıma ve gümrük ekipleri aynı üründen söz ettiklerini daha kolay doğrulayabilir.
İthalattan önce hangi bilgiler hazırlanmalı?
Sipariş kararı verilmeden önce ürünün Türkiye’ye giriş şartları araştırılmalıdır. Tedarikçinin ürünü satabiliyor olması veya başka ülkelere göndermesi, Türkiye’de uygulanacak kontrolleri karşıladığını göstermez. Teknik belgelerin sevkiyat sonrasında tamamlanacağı varsayımı da teslim planını belirsizleştirebilir.
- Parçanın açık ticari ve teknik tanımı hazırlanmalıdır.
- Yeni, kullanılmış veya yenileştirilmiş olma durumu belirtilmelidir.
- Üretici ürün kodu, parça numarası ve varsa model bilgisi eşleştirilmelidir.
- Malzeme, işlev ve kullanım alanına ilişkin teknik bilgiler toplanmalıdır.
- Menşe bilgisi ile sevk ülkesi ayrı kaydedilmelidir.
- Miktar, birim, net ve brüt ağırlık bilgileri kontrol edilmelidir.
Bu hazırlık, uygulanacak tarife ve uygunluk incelemesinin temelini oluşturur. Belge ihtiyacını belirleyen kişinin yalnızca fiyat teklifini görmesi yerine teknik dosyaya da ulaşması gerekir. Tedarikçiyle yapılacak yazışmalarda eksik bilgilerin yükleme öncesinde tamamlanması istenmelidir.
Yedek parça ithalatının temel aşamaları
Ticari ithalatta hazırlık, taşıma ve gümrük işlemleri birbirini tamamlayan aşamalardır. Eşyanın Türkiye’ye gelişiyle ilgili bildirim ve sunum işlemlerinden sonra uygulanacak rejime uygun beyan yapılır. Serbest dolaşıma girişte ilgili ticaret politikası önlemleri, ithalat işlemleri ve kanunen ödenmesi gereken vergiler değerlendirilir.
- Ürünün teknik tanımı ve tarife sınıflandırması incelenir.
- İşleme uygulanacak izin ve uygunluk şartları araştırılır.
- Fatura, sevkiyat bilgileri ve ilgili destekleyici belgeler hazırlanır.
- Taşıma organizasyonu ile varış ve gümrük işlemleri koordine edilir.
- Gerekli kontroller ve mali yükümlülükler tamamlanarak teslim süreci yürütülür.
Her sevkiyatın aynı kontrol aşamalarından aynı sürede geçeceği düşünülmemelidir. Ürünün niteliği, belgelerin içeriği ve işlem sırasında ihtiyaç duyulan ek açıklamalar takvimi etkileyebilir. Depo teslimi veya servis randevusu planlanırken bu değişkenler dikkate alınmalıdır.
Teknik uygunluk ve ürün güvenliği denetimleri
Teknik uygunluk, yedek parçanın kullanım güvenliğiyle bağlantılı düzenlemeler bakımından incelenmesini gerektirir. Ticaret Bakanlığının açıklamasında farlar, emniyet camları, elektrikli kornalar, aydınlatma ve işaret cihazları gibi kapsam dahilindeki ürünlerin ithalatta Türk Standardları Enstitüsü eliyle denetlendiği belirtilmektedir. Ancak bu açıklama, her yedek parçanın aynı denetime tabi olduğu anlamına gelmez.
Bakanlığın ürün grupları açıklamasında rulmanlar, amortisörler ve jantlar gibi bazı ürünler standartlara uygunluk denetimi başlığı altında da yer almaktadır. Dolayısıyla yalnızca “araç parçası” başlığına bakılarak kontrol tamamlanmış sayılmamalıdır. Ürünün ilgili düzenlemenin kapsamına girip girmediği ayrıca belirlenmelidir.
Motorlu taşıtlar alanındaki ilgili teknik düzenlemelerde E ve e işaretleri ile tip onayı uygulamaları bulunur. CE işareti ise bütün otomotiv parçaları için geçerli ortak bir ithalat izni değildir. Hangi işaretin, onayın veya teknik belgenin gerektiği, parçaya uygulanacak düzenleme üzerinden araştırılmalıdır.
Kullanılmış ve yenileştirilmiş parçalarda dikkat edilecekler
Kullanılmış veya yenileştirilmiş parçalar için yeni ürünlere ait işlem varsayımları kullanılmamalıdır. Ticaret Bakanlığı, kullanılmış ve yenileştirilmiş eşyanın ithalatını izin düzenlemeleri kapsamında açıklamaktadır. Belirli bir parçanın ithalatının hangi şartlarla yapılabileceği, ilgili güncel düzenleme ve ürün bilgileri üzerinden ayrıca incelenmelidir.
Tedarikçinin “test edildi”, “onarılmış” veya “yenilenmiş” açıklaması, ithalat bakımından gereken değerlendirmenin yerine geçmez. Ürünün gerçek durumu ticari ve teknik dosyada açık olmalıdır. Özellikle sökülmüş parça alımlarında çalışır durum, eksik bileşenler ve ürünün geçmişi hakkında yazılı bilgi istenmesi yararlıdır.
GTİP nasıl değerlendirilir?
GTİP sınıflandırması, ürünün teknik özellikleri ve ilgili tarife kaynakları esas alınarak yapılmalıdır. Bütün yedek parçaları tek bir kod altında toplamak doğru değildir. Aynı sevkiyatta bulunan farklı parçalar için ayrı sınıflandırma incelemesi gerekebilir.
Tedarikçinin yabancı faturaya yazdığı tarife kodu yol gösterici olabilir; ancak Türkiye açısından tek başına bağlayıcı değildir. Ürünün ne işe yaradığı, hangi malzemeden üretildiği ve hangi yapıda sunulduğu incelenmelidir. Belirsizlik bulunan durumlarda yetkili bölge müdürlüklerinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi alınması seçeneği değerlendirilebilir.
Vergi hesabı da yalnızca “yedek parça” ifadesine dayanarak yapılamaz. GTİP, menşe, uygulanacak rejim ve güncel mali düzenlemeler birlikte ele alınmalıdır. Teknik bilgi tamamlanmadan verilen yaklaşık maliyetin hangi varsayımlara dayandığı açıklanmalıdır.
Ticari belgeler ve ek belgeler
Fatura, taşıma belgesi ve çeki listesi gibi belgeler ticaretin ve sevkiyatın bilgilerini açıklar. İzin, uygunluk ve kontrol belgeleri ise ürünün veya işlemin özel şartlarıyla ilgilidir. Bu belgelerin tamamını her sevkiyatta zorunluymuş gibi sıralamak yerine, işlem dosyasına göre ayrım yapılmalıdır.
- Faturada ürün tanımı, miktar, birim ve bedel bilgileri tutarlı olmalıdır.
- Çeki listesi kullanıldığında koli veya palet içerikleri ürün kalemleriyle eşleştirilmelidir.
- Taşıma belgesi, seçilen taşıma türüne ve gerçek sevkiyat bilgilerine uygun hazırlanmalıdır.
- Navlun ve sigorta belgeleri, teslim şekli ve kıymet beyanının gerektirdiği kapsamda değerlendirilmelidir.
- Teknik onay ve kontrol belgeleri yalnızca ilgili ürün ve işlem için gereken kapsamda hazırlanmalıdır.
Çok kalemli yüklerde örneğin faturadaki bir kalemin hangi kolilerde bulunduğunun izlenebilmesi önemlidir. Bu amaçla hazırlanan ayrıntılı paketleme bilgileri, depo kontrolünü ve gerektiğinde ürünün bulunmasını kolaylaştırabilir. Birimlerin adet, takım veya başka bir ölçü olarak kullanılması da belgeler arasında açıklığa kavuşturulmalıdır.
Menşe belgeleri ve gümrük kıymeti
Menşe ülkesi ile ürünün gönderildiği ülke birbirinden ayrılmalıdır. Bir depodan yapılan sevkiyat, ürünün o ülkede üretildiğini göstermez. Menşe bilgisi tedarik zincirinden alınan destekleyici bilgilerle tutarlı olmalıdır.
A.TR Dolaşım Belgesi, Gümrük Birliği kapsamındaki ticarette serbest dolaşım durumunu gösterir; menşe belgesi değildir. EUR.1 ise ilgili tercihli ticaret anlaşmasının kuralları çerçevesinde menşe ispatında kullanılır. Hangi belgenin uygun olduğu, ticaret yapılan ülke ve işlemin şartlarına göre belirlenmelidir.
Gümrük kıymeti hazırlanırken fatura ve teslim şekli birlikte incelenmelidir. Teslim şartlarına göre navlun ve sigorta belgeleri de değerlendirmeye alınabilir. Satın alma bedeli ile taşıma giderlerinin belgelerde nasıl gösterildiğinin açıklanması, eksik veya mükerrer değerlendirme riskinin azaltılmasına yardımcı olur.
Yedek parça ihracatı nasıl planlanır?
İhracatta Türkiye’den çıkış beyanı ile alıcı ülkedeki ithalat şartları ayrı süreçlerdir. İhracat beyannamesi; gönderici, alıcı, tarife, menşe, kıymet ve taşıma bilgilerini içerir. Beyanı destekleyen belgelerin sevkiyatla uyumlu olması gerekir.
Hedef ülkenin teknik kabul şartları ise o ülkenin yetkili kurumlarından doğrulanmalıdır. Alıcının ticari belge talebi ile resmî ithalat şartı birbirine karıştırılmamalıdır. İhracatçı, yükleme öncesinde alıcıdan belge beklentisini yazılı almalı ve ürün bazında kontrol ettirmelidir.
Hizmet desteği arayanlar, Nakliyatilan.com üzerinden gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri sunanlarla bağlantı kurabilir. Platform doğrudan gümrükleme yapan bir kuruluş değildir; hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturur. İşlemi üstlenecek kişinin veya kuruluşun yetkisi ve sorumlulukları doğrudan doğrulanmalıdır.
Ambalajlama taşıma ve depolama
Cam ve aydınlatma parçalarında darbe koruması, metal yüzeylerde nem ve çizilme riski, elektronik parçalarda üreticinin saklama talimatları dikkate alınmalıdır. Ağır parçalarla kırılgan ürünlerin aynı ambalajda birbirine zarar vermeyecek biçimde ayrılması gerekir. Ambalaj üzerinde kullanılan ürün tanımları depo kayıtlarıyla eşleştirilebilir olmalıdır.
Sevkiyat planlaması yapılırken yükün ölçüsü, ağırlığı, istiflenebilirliği ve boşaltma ihtiyacı taşıyıcıya bildirilmelidir. Nakliyatilan.com üzerinden nakliyat firmaları ile görüşürken bu bilgilerin paylaşılması, ihtiyacın açık anlatılmasını sağlar. Taşıma teklifinde aktarma, teslim noktası ve hasar bildirim yönteminin açıklanması istenmelidir.
Maliyet süre ve hizmet seçimi
Toplam maliyeti vergiler, navlun, depolama, uygunluk işlemleri ve alınan hizmetin kapsamı etkileyebilir. Teklifte dahil olan kalemlerle ayrıca doğabilecek giderler ayrılmalıdır. İşlem süresi için de belge hazırlığı ve kontrol ihtiyacından bağımsız kesin bir gün sayısı verilmemelidir.
Hizmet sağlayıcıya benzer parçalarla çalışma deneyimi, teknik dosyayı inceleme yöntemi, eksik belge takibi ve ücret kapsamı sorulabilir. Platformdaki nakliyat ilanları değerlendirilirken hizmet açıklamasının yükün özelliklerine uygunluğu araştırılmalıdır. İlan metni, işlem sonucuna ilişkin garanti olarak görülmemelidir.
Sık sorulan sorular
Bir faturadaki bütün parçalar aynı GTİP ile işlem görür mü?
Hayır. Ürünlerin teknik özellikleri ve ilgili tarife kuralları incelenmelidir. Aynı faturada farklı sınıflandırmalar gerektiren kalemler bulunabilir.
Parça numarası belge hazırlığı için yeterli midir?
Tek başına yeterli kabul edilmemelidir. Parçanın işlevini ve teknik özelliklerini açıklayan bilgilerle desteklenmesi gerekir.
Her otomotiv yedek parçasında CE aranır mı?
Hayır. İşaret ve uygunluk şartları ürüne uygulanacak teknik düzenlemeye göre belirlenir. CE genel bir yedek parça ithalat izni değildir.
Kullanılmış parça siparişi öncesinde ne kontrol edilmelidir?
Ürünün gerçek durumu, ithalat izni yönünden şartları ve ilgili teknik kontroller araştırılmalıdır. Yeni parçanın işlem dosyası doğrudan kullanılmamalıdır.
Az miktarda ürün için kontrol gerekmeyeceği söylenebilir mi?
Yalnızca miktara bakılarak böyle bir sonuç çıkarılmamalıdır. Ürünün niteliği, işlem şekli ve ilgili düzenlemenin kapsamı birlikte değerlendirilmelidir.
Otomotiv yedek parça alanında taşıma, depolama, gümrükleme veya dış ticaret desteği arayanlar ile bu hizmetleri sunanlar, Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. İhtiyaçlarını ve hizmet kapsamlarını açıklayarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden birbirleriyle bağlantı kurabilirler.

