Incoterms teslim şekilleri, mal satışında alıcı ile satıcının taşıma, teslim, risk ve belirli masraflar bakımından sorumluluklarını açıklayan kurallardır. Doğru teslim şekli seçimi, teklif fiyatının hangi hizmetleri kapsadığını ve yükün kaybolması veya hasarlanması riskinin hangi noktada el değiştirdiğini anlamayı sağlar.
Yalnızca faturaya üç harfli bir kısaltma yazılması yeterli değildir. Teslim veya varış noktası açıkça belirtilmeli, kullanılacak kural sürümü sözleşmeye eklenmelidir. Bu rehberde Incoterms 2020 kuralları esas alınmaktadır. Ürün, güzergâh ve tarafların operasyon imkânları değerlendirilmeden herkes için geçerli tek bir teslim şekli önerilemez.
Incoterms neyi düzenler?
Milletlerarası Ticaret Odası tarafından yayımlanan Incoterms kuralları, satış sözleşmesindeki belirli teslim yükümlülüklerini düzenler. Taşıma organizasyonu, riskin geçişi, masrafların paylaşımı, gümrük işlemleri ve bazı kurallarda sigorta sorumluluğu bu kapsamda değerlendirilir.
Bununla birlikte Incoterms, satış sözleşmesinin bütün hükümlerinin yerine geçmez. Ödeme yöntemi, mülkiyetin geçişi, ürün özellikleri ve sözleşmeye aykırılığın sonuçları ayrıca düzenlenmelidir. Bir teslim şeklinin seçilmesi, taşıyıcı veya sigortacıyla gereken sözleşmeleri kendiliğinden oluşturmaz.
Örneğin CIF satış yapılması, satış bedelinin ne zaman ödeneceğini tek başına belirlemez. DAP seçilmesi de ürünün ithalat izni veya teknik uygunluk şartlarının sağlandığını göstermez.
Teslim, risk ve masraf aynı şey midir?
Riskin geçişi, eşyanın kaybolması veya hasarlanması riskinin alıcıya geçtiği noktayı ifade eder. Bu nokta, satıcının taşıma ücretini ödediği son yerle her zaman aynı değildir.
Özellikle CPT, CIP, CFR ve CIF kurallarında bu ayrım önemlidir. Satıcı belirlenen varış yerine kadar taşımayı düzenleyip öderken risk, ilgili teslim noktasında daha önce alıcıya geçebilir. Dolayısıyla “navlunu satıcı ödüyor” bilgisi, riskin varışa kadar satıcıda kaldığını göstermez.
Teklif kontrolünde üç soru ayrı cevaplanmalıdır: Teslim nerede gerçekleşiyor, risk nerede geçiyor ve satıcı hangi noktaya kadar hangi giderleri karşılıyor? Bu soruların birbirine karıştırılması, hasar veya ek masraf durumunda anlaşmazlık oluşturabilir.
Hangi kurallar hangi taşıma türünde kullanılır?
Incoterms 2020 kapsamında 11 kural bulunur. Bunların yedisi bir veya birden fazla taşıma türünde kullanılabilirken dördü deniz ve iç su yolu taşımaları için düzenlenmiştir.
- Her türlü taşıma için kullanılabilenler: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU ve DDP.
- Deniz ve iç su yolu taşımaları için kullanılanlar: FAS, FOB, CFR ve CIF.
Karayoluyla taşınacak bir yük için FOB yazılması, kuralın teslim mantığıyla uyumlu değildir. Konteynerli taşımada da yükün taşıyıcıya hangi noktada verildiği değerlendirilmelidir. Terminal tesliminin söz konusu olduğu bir operasyonda FCA gibi kuralların incelenmesi daha uygun olabilir.
EXW ve FCA teslim şekilleri
EXW nasıl değerlendirilir?
EXW, satıcının eşyayı belirlenen yerde alıcının tasarrufuna hazır bulundurmasına dayanır. Satıcının yükleme ve ihracat işlemleri bakımından yükümlülükleri sınırlıdır. Alıcının bu işlemleri gerçekten yürütebilip yürütemeyeceği önceden araştırılmalıdır.
Örneğin yurt dışındaki bir makinenin fabrika sahasından alınacağı düşünülüyorsa vinç, araca yükleme ve ihracat beyanını kimin sağlayacağı açıklığa kavuşturulmalıdır. Satış fiyatının düşük görünmesi, toplam teslim maliyetinin de düşük olacağı anlamına gelmez.
FCA ile farkı nedir?
FCA’da eşya, belirlenen yerde alıcının tayin ettiği taşıyıcıya veya kişiye teslim edilir; ihracat işlemleri satıcının yükümlülüğündedir. Satıcının tesisinde teslimle başka bir noktada teslimin yükleme ve boşaltma düzeni farklı olduğundan tam adres önem taşır.
Örneğin Türkiye’deki bir üreticinin paletli tekstil ürünlerini alıcının gönderdiği araca teslim etmesi planlanabilir. Teslimin fabrika yükleme alanında mı, yoksa terminalde mi yapılacağı açıkça yazılmalıdır.
FAS ve FOB teslim şekilleri
FAS’ta eşya belirlenen yükleme limanında gemi doğrultusunda, FOB’da ise gemide teslim edilir. Bu nedenle iki kuralın teslim noktası aynı değildir. İlgili liman, gemi ve yükleme organizasyonu taraflarca netleştirilmelidir.
Dökme yük veya doğrudan gemiye yüklenen geleneksel yüklerde bu kurallar değerlendirilebilir. Örneğin dökme tahıl sevkiyatında kıyıdaki teslim ile gemiye yüklenmiş teslim arasında operasyon ve risk bakımından önemli fark bulunur.
Konteynerin terminalde taşıyıcıya verildiği bir işlemde yalnızca taşımada gemi bulunduğu için FOB seçilmemelidir. Gerçek teslim noktası ve tarafların kontrol ettiği işlemler esas alınmalıdır.
CPT ve CIP teslim şekilleri
CPT’de satıcı, belirlenen varış yerine kadar taşımayı düzenleyip öder. Risk ise ilgili kurala göre eşyanın taşıyıcıya teslim edildiği noktada geçer. Birden fazla taşıyıcı varsa teslim ve risk noktası özellikle açıklığa kavuşturulmalıdır.
CIP’de buna satıcının sigorta sağlama yükümlülüğü eklenir. Ancak sigortanın bulunması, riskin varışta geçtiği anlamına gelmez. Risk noktasıyla sigorta korumasının süresi ayrı değerlendirilmelidir.
Örneğin karayolu ve havayolunun birlikte kullanıldığı bir cihaz sevkiyatında CIP düşünülebilir. Teklifte varış yeri yazılırken taşıyıcıya teslim noktası, sigorta kapsamı ve aktarmalar da dosyada açıklanmalıdır.
CFR ve CIF teslim şekilleri
CFR ve CIF, deniz ve iç su yolu taşımalarına yöneliktir. Satıcı, kararlaştırılan varış limanına kadar navlunu üstlenir; risk ise yükleme limanında eşyanın gemiye konulmasıyla alıcıya geçer. CIF’te ayrıca satıcı sigorta sağlar.
Örneğin CIF varış limanı olarak bir Avrupa limanının belirtilmesi, satıcının taşıma sırasındaki bütün riski o limana kadar taşıdığı anlamına gelmez. Alıcı, riskin daha önce geçtiğini dikkate alarak sigorta ve hasar takip düzenini incelemelidir.
Incoterms 2020’de CIF ile CIP’nin varsayılan sigorta kapsamları farklıdır. Poliçe istisnaları, muafiyetler ve ek teminat ihtiyacı ürün özelinde kontrol edilmelidir. “Sigortalı taşıma” ifadesi, her türlü hasarın koşulsuz karşılanacağı şeklinde yorumlanmamalıdır.
DAP, DPU ve DDP teslim şekilleri
DAP: Belirlenen yerde, boşaltmaya hazır teslim
DAP’ta satıcı, eşyayı belirlenen varış yerinde gelen taşıma aracında boşaltmaya hazır olarak alıcının tasarrufuna sunar. İthalat işlemleri alıcının sorumluluğundadır. Boşaltma organizasyonu da teslim planında ayrıca ele alınmalıdır.
DPU: Boşaltılmış teslim
DPU’da satıcı, belirlenen yerde eşyayı boşaltarak teslim eder. Bu nedenle satıcının varış noktasında boşaltmayı güvenli biçimde gerçekleştirebileceği bir düzen kurması gerekir. DAP ile arasındaki temel farklardan biri budur.
DDP: İthalat işlemleri üstlenilerek teslim
DDP’de satıcı, ithalat işlemleri ve ilgili yükümlülükler dâhil geniş sorumluluk üstlenir. Teslim, gelen araçta boşaltmaya hazır şekilde gerçekleşir. Ancak satıcının hedef ülkede bu işlemleri hukuken ve fiilen yapabilmesi önceden araştırılmalıdır.
Örneğin ağır bir makinenin fabrikaya gönderilmesinde DAP ile DPU arasındaki seçim, vinç ve boşaltma sorumluluğunu etkiler. DDP teklifinde ise hedef ülkedeki ithalatçı kaydı ve vergi uygulamaları araştırılmadan taahhütte bulunulmamalıdır.
Teslim şekli sözleşmeye nasıl yazılır?
Belirlenen yer, kuralın uygulanmasını somutlaştırır. Yalnızca ülke veya şehir adı yazılması, büyük bir liman ya da tesis içindeki teslim noktasını açıklamaya yetmeyebilir.
Bir sözleşme kaydı; seçilen kuralı, ilgili yer veya limanı ve kullanılan sürümü birlikte göstermelidir. Örneğin “FCA, satıcının belirtilen fabrika yükleme alanı, Incoterms 2020” şeklindeki kurgu, açık adres ve operasyon ayrıntılarıyla tamamlanabilir.
Yılın belirtilmesi, farklı sürümler arasındaki belirsizliği önler. Sözleşmede kurala ek değişiklik yapılıyorsa bunun risk, masraf ve diğer yükümlülüklere etkisi açıkça yazılmalıdır.
İthalat ve ihracatta gümrük sorumluluğu
İhracat işlemleriyle ithalat işlemleri ayrı görevlerdir. Bir tarafın taşıma ücretini ödemesi, otomatik olarak iki ülkenin bütün gümrük işlemlerini üstlendiğini göstermez. Seçilen kural, yerel mevzuat ve temsil düzeni birlikte incelenmelidir.
Türkiye’den ihracatta gerekli izin ve belgelerle hedef ülkedeki ithalat şartları birbirinden ayrılmalıdır. Gıda, kimyasal, tıbbi cihaz veya makine gibi ürünlerde özel kontroller bulunabilir. Incoterms seçimi bu şartları ortadan kaldırmaz.
Nakliyatilan.com üzerinden gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri sunanlarla görüşürken teslim şekli, ürün bilgileri ve tarafların hangi işlemleri üstleneceği paylaşılabilir. Platform hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturur.
Teklif ve toplam maliyet nasıl karşılaştırılır?
Masraf paylaşımı açık değilse iki teklif sağlıklı karşılaştırılamaz. EXW fiyatıyla DAP fiyatının farklı olması, tek başına bir satıcının pahalı olduğunu göstermez; fiyatların kapsadığı hizmetler farklıdır.
Karşılaştırmada şu kalemler kontrol edilebilir:
- İlk taşıma, yükleme ve terminal hizmetleri.
- Ana taşıma ve varsa aktarma giderleri.
- Sigorta kapsamı ve ek teminatlar.
- İhracat, transit ve ithalat işlemleri.
- Varıştaki boşaltma ve son teslim giderleri.
- Bekleme, depolama ve diğer olası ek hizmetler.
nakliyat firmaları ile teklif görüşmelerinde hangi kalemlerin navluna dâhil olduğu sorulmalıdır. Aynı giderin satış fiyatında ve taşıma teklifinde iki kez hesaplanması önlenmelidir.
Türkiye’ye ithalatta gümrük kıymeti hazırlanırken teslim şekli yardımcı bilgidir; tek başına hesaplama yöntemi değildir. Fiyata dâhil ve ayrı ödenen giderler, gümrük kıymeti hükümlerine göre belgeleriyle değerlendirilmelidir.
Sık yapılan hatalar ve hizmet seçimi
Yaygın hatalar arasında karayolu taşımasına FOB yazılması, CIF’te riskin varışta geçtiğinin sanılması ve DAP ile DPU’nun karıştırılması bulunur. Ayrıca DDP seçilirken hedef ülkedeki ithalat imkânlarının araştırılmaması maliyet ve teslim sorunlarına yol açabilir.
Hizmet sağlayıcıya teslim noktası, taşıma kapsamı, sigorta ve gümrük sorumluları sorulmalıdır. Teklifin hangi Incoterms kaydına göre hazırlandığı ve boşaltmayı kimin yapacağı yazılı belirlenmelidir.
Nakliyatilan.com üzerindeki nakliyat ilanları hazırlanırken seçilen teslim şekli, yükleme ve varış noktaları, ürün ölçüleri ve hizmet ihtiyacı belirtilebilir. Henüz teslim şekli seçilmediyse tarafların beklediği hizmet kapsamı açıklanabilir.
Incoterms hakkında sık sorulan sorular
Incoterms ödeme şeklini belirler mi?
Hayır. Peşin ödeme, akreditif veya diğer ödeme düzenleri ayrıca kararlaştırılmalıdır.
CIF’te risk varış limanında mı geçer?
Hayır. Risk, yükleme limanında eşyanın gemiye konulmasıyla geçer; satıcının navlun ve sigorta yükümlülükleri ayrıca devam eder.
Her taşıma için FOB kullanılabilir mi?
Hayır. FOB, deniz ve iç su yolu taşımalarına yöneliktir. Gerçek teslim düzenine uygun kural seçilmelidir.
DAP ile DPU arasındaki fark nedir?
DAP’ta teslim boşaltmaya hazır şekilde, DPU’da ise boşaltma tamamlanarak gerçekleşir.
DDP seçilmesi bütün işlemlerin sorunsuz yapılacağını garanti eder mi?
Hayır. Satıcının ithalat yükümlülüklerini yerine getirme imkânı ve ürünün giriş şartları ayrıca doğrulanmalıdır.
Incoterms seçimi, dış ticaret operasyonu, gümrük müşavirliği veya uluslararası taşıma desteği arayanlar ile bu alanlarda hizmet verenler Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. Taraflar, ihtiyaçlarını paylaşarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden bağlantı kurabilir.