İlk kez ithalat yapacaklar için en önemli hazırlık, ürünü satın almadan önce Türkiye’ye giriş koşullarını öğrenmektir. Yurt dışındaki satış fiyatının uygun olması, ürünün ithalatının mümkün veya toplam maliyetinin avantajlı olduğunu tek başına göstermez. Teknik özellikler, vergiler, izinler ve taşıma giderleri sipariş aşamasında birlikte değerlendirilmelidir.
İthalat süreci ürün seçimiyle başlar; gümrük işlemleri, teslimat ve kayıtların tamamlanmasıyla devam eder. Makine, tekstil, gıda veya elektronik ürünlerde izlenecek yol farklılaşabilir. Bu nedenle başka bir işletmenin kullandığı belge listesini kendi ürününüze doğrudan uygulamamalısınız.
İlk kez ithalat yapacaklar nereden başlamalı?
Önce neyi, hangi amaçla ve hangi ticari yapı içinde ithal edeceğinizi belirleyin. Türkiye’de satılacak ürünle kendi üretiminizde kullanacağınız hammadde veya onarım amacıyla getirilecek parça aynı işlem planına sahip olmayabilir.
Ticaret Bakanlığının genel açıklamasına göre vergi numarası verilen gerçek ve tüzel kişiler ithalat işlemlerini yürütebilir; belirtilen bazı istisnalar da bulunmaktadır. Ancak bu genel çerçeve, her ürünün izinsiz ithal edilebileceği anlamına gelmez. Ürüne veya faaliyete bağlı ek koşullar ayrıca araştırılmalıdır.
İşletme, muhasebe ve gümrük kayıt hazırlıklarını ilgili uzmanlarla birlikte netleştirin. Ticari ithalatı, kişisel kullanım için yapılan alışverişlerle aynı varsayımlar üzerinden planlamayın. İlk siparişin küçük olması da bütün yükümlülükleri kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Ürün dosyasını ödeme yapmadan hazırlayın
Sipariş öncesi ürün incelemesi, sonradan ortaya çıkabilecek belge ve maliyet sorunlarını görmenizi sağlar. Tedarikçiden yalnızca fotoğraf ve fiyat değil, ürünün teknik özelliklerini açıklayan bilgiler isteyin.
- Ürünün açık adı, modeli ve kullanım amacı.
- Malzeme veya bileşen bilgileri.
- Ölçü, kapasite, güç veya ürün grubuna özgü teknik özellikler.
- Üretici ve üretim yeri bilgileri.
- Yeni, kullanılmış veya yenilenmiş olma durumu.
- Ambalaj, miktar ve mevcut teknik belgeler.
Örneğin “metal parça” tanımı bir bağlantı elemanını sınıflandırmaya yetmeyebilir. Gıda ithalatında bileşim, elektrikli cihazda ise model ve çalışma özellikleri gerekir. Tedarikçinin ticari adıyla teknik belgelerdeki ürün tanımı farklıysa bu ilişkiyi açıklığa kavuşturun.
GTİP nedir ve neden önce belirlenmelidir?
Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu, Türkiye’de on iki haneli ürün sınıflandırma kodudur. Vergi ve işlem araştırmasının önemli başlangıç noktalarından biridir. Doğru sınıflandırma için eşyanın teknik özellikleri incelenmelidir.
Yabancı tedarikçinin bildirdiği tarife kodunu Türkiye’deki kesin GTİP olarak kabul etmeyin. Ürün kodu, katalog ve teknik dosyayı birlikte değerlendirin. Sınıflandırma belirsizliğinde Bağlayıcı Tarife Bilgisi seçeneği gündeme gelebilir.
Benzer görünen ürünlerin farklı özellikleri bulunabilir. Örneğin bir plastik kapla gıda temasında kullanılacak özel bir kap, bütün işlem gereklilikleri bakımından aynı olmayabilir. Kesin kod ve vergi hesabı için ayrıntılı ürün bilgisi gereklidir.
İthalat izni ve ürün güvenliği kontrollerini araştırın
Ürünün ithalatında yasak, izin, kota, gözetim, özel giriş noktası veya uygunluk kontrolü bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Gereken işlemler; GTİP, ürünün niteliği, kullanım amacı, menşe ve uygulanacak rejime göre değişebilir.
Gıda, tıbbi cihaz, bitki, kimyasal veya makine gibi gruplar farklı kurumların görev alanına girebilir. Bir ürün için birden fazla mevzuat uygulamasıyla karşılaşılabilir. İlgili resmî kaynaklar ve güncel ürün kapsamları kontrol edilmelidir.
CE işareti genel bir ithalat izni değildir. İlgili teknik düzenleme kapsamındaki ürünlerde uygunluk değerlendirmesiyle bağlantılıdır. TAREKS ise kapsamındaki ithalat ve ihracat denetimlerinin risk esaslı olarak elektronik ortamda yürütülmesini sağlar. Her ithal ürünün aynı sisteme veya aynı teste tabi olduğu söylenemez.
Tedarikçiyi ve satış koşullarını değerlendirin
Teknik uygunlukla ticari güvenilirlik ayrı değerlendirilmelidir. Üretici veya satıcının kimliği, ürün özelliklerini sağlayabilmesi ve belgeleri hazırlama kapasitesi üzerinde çalışın. Yazışmalar, onaylanan numune ve sipariş şartları kayıt altında tutulmalıdır.
Sözleşmede ürün tanımı, miktar, fiyat, ambalaj, teslim tarihi ve ödeme koşulları açık olmalıdır. Eksik veya farklı ürün gönderilmesi halinde nasıl ilerleyeceğinizi de konuşun. Numunenin uygun olması, büyük siparişin aynı kalitede geleceğini tek başına garanti etmez.
Ödeme yöntemi seçilirken ticari riskler bankanız ve ilgili uzmanlarla değerlendirilmelidir. İlk görüşmede verilen ödeme bilgileriyle sonradan değiştirilen hesap bilgileri arasında fark varsa bunu bağımsız iletişim kanalıyla doğrulamak yararlıdır.
Teslim şeklini toplam maliyetle birlikte okuyun
Tedarikçinin fiyatına hangi taşıma ve teslim hizmetlerinin dahil olduğunu öğrenin. Ürünün fabrikada teslim edilmesiyle Türkiye’de belirli bir noktaya ulaştırılması aynı maliyet kapsamına sahip değildir. Teslim yeri açıkça belirtilmelidir.
Taşımayı kimin organize edeceği, hangi tarafın hangi gideri karşılayacağı ve sigorta düzeni sözleşmede netleştirilmelidir. “Nakliye dahil” ifadesinin hangi noktaya kadar geçerli olduğunu sorun. Varış terminali, depolama ve iç taşıma giderlerinin de dahil olduğunu varsaymayın.
Nakliyatilan.com üzerinden iletişim kurulabilecek nakliyat firmaları ile görüşürken çıkış ve teslim noktalarını, yükün ölçülerini, ağırlığını ve özel taşıma ihtiyaçlarını paylaşabilirsiniz. Teklifleri aynı güzergâh ve hizmet kapsamı üzerinden karşılaştırın.
İthalat maliyeti nasıl hazırlanır?
Toplam maliyet hesabı, ürünün satın alma bedelinden daha geniştir. Bütçeyi oluştururken aşağıdaki kalemleri ürün ve işlem özelinde değerlendirin:
- Ürün bedeli ve tedarik aşamasındaki ek giderler.
- Uluslararası taşıma ve sigorta.
- Uygulanacak vergiler ve diğer mali yükümlülükler.
- Gümrük müşavirliği hizmeti.
- Terminal, elleçleme ve depolama giderleri.
- Gerekirse kontrol, test veya analiz masrafları.
- Türkiye içindeki teslimat ve boşaltma giderleri.
Gümrük kıymetiyle ticari toplam maliyet aynı kavram değildir. Kıymet hazırlığında fatura ve teslim şekline bağlı navlun ile sigorta belgeleri değerlendirilir. Lisans, kalıp veya başka sözleşme ödemeleri varsa bunların işlemle bağlantısı müşavire açıklanmalıdır.
Vergileri bütün ürünlere uygulanan tek oran üzerinden hesaplamayın. Maliyet teklifinin hangi ürün, menşe ve işlem koşulları için hazırlandığını kaydedin. Bekleme veya ek inceleme giderleri için de bütçede pay bırakın.
Hangi belgeler gerekir?
Ticari belgelerle ürüne bağlı izin ve uygunluk belgelerini ayırın. Fatura, taşıma belgesi ve gerektiğinde çeki listesi satış ve sevkiyatı açıklar. Sağlık, kontrol veya uygunluk belgeleri ise ilgili ürüne ve işleme göre belirlenir.
Her ithalatta sağlık sertifikası, CE belgesi veya menşe şahadetnamesi gerektiği söylenemez. Gerçek belge listesi ürün dosyası ve güncel düzenlemeler üzerinden hazırlanmalıdır. Proforma faturanın da nihai ticari faturayla aynı işlevi taşıdığı varsayılmamalıdır.
Belgelerde ürün tanımı, miktar, taraflar ve teslim koşulları karşılaştırılmalıdır. Model veya bileşim farklılıklarını yükleme sonrasına bırakmayın. Tedarikçinin dosyayı hangi tarihte ve hangi biçimde paylaşacağını önceden belirleyin.
Menşe ile sevk ülkesini ayırın
Ürünün gönderildiği ülkeyle menşei farklı olabilir. Bir depodan sevk edilmesi veya faturanın başka ülkedeki satıcı tarafından düzenlenmesi, menşei tek başına belirlemez. Vergi ve ticaret politikası araştırmasında bu ayrım önemlidir.
Menşe şahadetnamesi tercihli olmayan menşei; EUR.1 ilgili anlaşma koşullarında tercihli menşei ispatlamaya yarar. A.TR serbest dolaşım durumunu gösterir ve menşe belgesi değildir. Bu belgeler birbirinin yerine kullanılmamalı; ürünün ilgili ticaret düzenlemesindeki kapsamı kontrol edilmelidir.
Gümrük müşaviriyle çalışma düzenini kurun
Gümrük müşaviriyle çalışmak genel olarak zorunlu değildir; Ticaret Bakanlığı, işlemlerin kişilerce takip edilebileceğini veya noter vekâletnamesiyle müşavir yetkilendirilebileceğini açıklamaktadır. Teknik konularda destek alınacaksa mesleki yetki ve hizmet kapsamı doğrulanmalıdır.
Nakliyatilan.com, hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturan bir ilan platformudur. gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri için görüşürken ürün dosyasını kimin inceleyeceğini, teklifin hangi işleri kapsadığını ve eksik belgelerin nasıl bildirileceğini sorun.
Sorumlu kişiyi ve iletişim düzenini belirleyin. Ürün yüklenmeden önce belge listesiyle maliyet değerlendirmesini paylaşmasını isteyin. Müşavirlik ücretinin vergileri, taşıma veya depolamayı da kapsadığını varsaymayın.
Yük Türkiye’ye geldiğinde ne olur?
Gelen eşya gümrüğe sunulur ve ilgili işlem kapsamında beyan edilir. Serbest dolaşıma girişte ticaret politikası önlemlerinin uygulanması, gerekli işlemlerin tamamlanması ve kanunen ödenmesi gereken vergilerin tahsili söz konusudur.
Teslimata hazır dosya, yalnızca beyannameden oluşmaz. İlgili kontroller, taşıma belgeleri, terminal işlemleri ve fiilî teslim organizasyonu birlikte takip edilmelidir. Ek bilgi veya inceleme ihtiyacı doğarsa ilgili taraflar zamanında bilgilendirilmelidir.
Gümrük işlemlerinin tamamlanmasıyla ürünün son depoya ulaşması aynı aşama değildir. İç taşıma, randevu, forklift veya vinç ihtiyacı ayrıca planlanmalıdır. Kesin gümrükten çıkış günü ya da garantili kontrol sonucu üzerinden satış sözü vermeyin.
İlk ithalatta sık yapılan hatalar
Ürün şartlarını kontrol etmeden ödeme yapmak, tedarikçinin kodunu kesin GTİP kabul etmek ve yalnızca satın alma fiyatına bakmak yaygın hazırlık hatalarıdır. Numune, kullanılmış eşya veya garanti değişimi gibi farklı işlemleri normal satışla aynı kabul etmek de sorun oluşturabilir.
Platformdaki nakliyat ilanları üzerinden ihtiyacınızı paylaşırken ürün türünü, miktarı, çıkış ülkesini ve hedef teslim noktasını belirtmek teklif almayı kolaylaştırır. Ambalaj, ürün belgesi veya özel muhafaza ihtiyacı varsa bunları da açıklayın.
İşlem tamamlandığında beyanname, faturalar, ilgili izinler ve teslim kayıtlarını düzenli saklayın. Tahmini maliyetle gerçekleşen giderleri karşılaştırın. İlk sevkiyatta görülen eksikleri sonraki siparişin kontrol listesine eklemek, daha düzenli bir ithalat süreci kurmanıza yardımcı olur.
İlk ithalat hakkında sık sorulan sorular
İthalata başlamak için önce ürünü satın almalı mıyım?
Önce ürünün Türkiye’ye giriş koşullarını ve maliyetini incelemek daha sağlıklıdır. Teknik dosyayı ödeme öncesinde hazırlayın.
Tedarikçinin verdiği tarife kodu yeterli mi?
Tek başına yeterli kabul edilmemelidir. Türkiye’deki sınıflandırma ürünün teknik özellikleri üzerinden değerlendirilmelidir.
Her ithal üründe CE işareti gerekir mi?
Hayır. Gereklilik, ürünün ilgili teknik düzenleme kapsamına girip girmediğine bağlıdır.
Küçük miktarlı ticari siparişlerde bütün işlemler kalkar mı?
Böyle bir genelleme yapılamaz. Miktar, kullanım amacı, ürün ve işlem türü birlikte değerlendirilmelidir.
Gümrükten çıkış süresi önceden kesinleşir mi?
Kesin süre garanti edilemez. Belge hazırlığı, kontroller ve taşıma organizasyonu takvimi etkileyebilir.
İthalat sürecinde hizmet arayanlar ile gümrük müşavirliği, dış ticaret danışmanlığı, taşımacılık ve depolama alanlarında hizmet verenler Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. Taraflar ihtiyaçlarını ve hizmet kapsamlarını açıklayarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden bağlantı kurabilir.

