Havacılık Parça ve Ekipmanı Gümrükleme Rehberi

Havacılık Parça ve Ekipmanı Gümrükleme Rehberi

Havacılık parça ve ekipmanı gümrükleme işlemleri; ürünün teknik işlevi, kullanım amacı, mevcut durumu ve sevkiyatın ticari yapısı birlikte değerlendirilerek hazırlanır. Uçak motoru parçası, aviyonik cihaz, iniş takımı bileşeni ve yer destek ekipmanı aynı sektörde kullanılsa da aynı GTİP’e veya belge sürecine sahip olmayabilir. Eşyanın yalnızca “uçak parçası” şeklinde tanımlanması yeterli değildir.

Bu alanda gümrük işlemleriyle hava aracında kullanılabilirlik değerlendirmesi birbirinden ayrılmalıdır. Bir parçanın Türkiye’ye giriş işlemlerinin tamamlanması, doğrudan uçağa takılabileceğini göstermez. Teknik kabul, izlenebilirlik ve ilgili havacılık belgeleri ayrıca değerlendirilirken satış, onarım ve değişim işlemleri de doğru gümrük planıyla eşleştirilmelidir.

Havacılık parça ve ekipmanı gümrükleme kapsamı

Havacılık tedariki, hava aracına takılan komponentlerden hangarda kullanılan bakım ekipmanlarına kadar uzanır. Rehber kapsamında değerlendirilebilecek ürün örnekleri şunlardır:

  • Motor ve yardımcı güç sistemi parçaları: Türbin ve kompresör bileşenleri, yakıt sistemi parçaları ve yardımcı güç ünitesi ekipmanları.
  • İniş takımı parçaları: Tekerlekler, fren üniteleri, amortisör bileşenleri ve bağlantı parçaları.
  • Aviyonik ekipmanlar: Haberleşme, seyrüsefer, gösterge ve uçuş kontrol sistemlerinde kullanılan cihazlar.
  • Elektrik sistemi parçaları: Jeneratörler, kablo grupları, konektörler ve güç dağıtım bileşenleri.
  • Hidrolik ve pnömatik parçalar: Pompalar, valfler, aktüatörler, hortumlar ve bağlantılar.
  • Kabin ekipmanları: Koltuk bileşenleri, aydınlatmalar, mutfak ünitesi parçaları ve iç donanım malzemeleri.
  • Yapısal parçalar: Gövde panelleri, kapaklar, bağlantı elemanları ve teknik çizime göre üretilmiş parçalar.
  • Bakım ve test ekipmanları: Özel takımlar, test cihazları, motor sehpaları ve ölçüm sistemleri.
  • Yer destek ekipmanları: Yer güç üniteleri, çekme ekipmanları ve bakım platformları.

Hava aracına takılan parçayla yerde kullanılan ekipman aynı kabul edilmemelidir. Yağlar, kimyasal bakım ürünleri, boyalar, bataryalar ve sarf malzemeleri de kendi özellikleri üzerinden incelenmelidir. Sivil havacılık, askerî kullanım ve farklı hava aracı türleri arasında da kapsam ayrımı yapılmalıdır.

Parça numarası, seri numarası ve mevcut durum

Parça kimliğinin doğrulanması, havacılık sevkiyatlarında temel hazırlıktır. Üretici parça numarası, varsa seri numarası, ürün tanımı ve mevcut durum ticari belgelerle teknik kayıtlar arasında eşleştirilmelidir. Benzer isimli iki komponentin farklı hava aracı modelleri veya sistemleri için tasarlanmış olması mümkündür.

Ürünün yeni, kullanılmış, onarılmış veya revizyondan geçmiş olması açıkça belirtilmelidir. Arızalı olarak onarıma gönderilen parçayla kullanıma hazır parça aynı açıklamayla sevk edilmemelidir. Belgelerde kullanılan durum ifadelerinin ne anlama geldiği taraflar arasında netleştirilmelidir.

Örneğin aviyonik bir ünitenin değişiminde yeni gelen parçayla geri gönderilecek ünitenin seri numaraları farklı olabilir. Bu farkın sözleşme ve sevkiyat dosyasında açıklanması gerekir. Takip yalnızca stok kodu üzerinden yürütülürse ticari değişimle fiziksel parça hareketi birbirine karışabilir.

Havacılık parçaları ithalatının temel aşamaları

Türkiye’ye ithalatta teknik tanım tamamlandıktan sonra GTİP, güncel ithalat koşulları ve uygulanacak gümrük rejimi incelenir. Belge ve işlemler; ürünün niteliğine, kullanım amacına, menşeine, ticaret yapılan ülkeye ve sevkiyatın amacına göre değişebilir.

  1. Parça numarası, teknik işlev, mevcut durum ve sevkiyat kapsamı belirlenir.
  2. Komponent, standart parça, sarf malzemesi ve yer ekipmanı ayrımı yapılır.
  3. Tarife sınıflandırması ve güncel mali yükümlülükler değerlendirilir.
  4. İlgili teknik kabul belgeleri ve işleme bağlı izin gereklilikleri kontrol edilir.
  5. Taşıma, geçici depolama ve yetkili teslim noktası planlanır.
  6. Gümrük işlemleri tamamlanarak ürün ilgili alıcıya teslim edilir.

Hava aracının yerde kalması nedeniyle acil gönderilen parçalar için de belge hazırlığı gerekir. Operasyonel aciliyet, ürünün teknik tanımını veya gümrük yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz. Uçuş rezervasyonu yapılmadan önce dosyanın incelenmesi, varış sonrasında eksik bilgi nedeniyle bekleme ihtimalini azaltır.

Teknik serbest bırakma belgeleri ile gümrük belgeleri

SHGM Form 1 ve ilgili kapsamda kabul edilen eşdeğer belgeler, komponentlerin teknik değerlendirilmesinde kullanılan havacılık belgeleridir. Bunlar ticari fatura veya gümrük beyannamesi yerine geçmez. Hangi belgenin kabul edileceği; parçanın niteliği, durumu ve güncel havacılık kuralları üzerinden belirlenmelidir.

Her standart parça, sarf malzemesi veya yer destek ekipmanı için aynı formun gerektiği söylenmemelidir. Ürün kategorileri arasında belge farklılıkları bulunabilir. Belgenin düzenleyen kuruluşu, kapsamı ve parça bilgileri teknik kabulden sorumlu tarafça kontrol edilmelidir.

Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün sürekli uçuşa elverişlilik düzenlemeleri güncellenebilmektedir. Bu nedenle eski tarihli bir eşdeğer belge kabul duyurusu, süresi ve güncel durumu kontrol edilmeden kullanılmamalıdır. Tedarikçinin belgeyi daha önce başka bir müşteriye sunmuş olması da yeni işlem için tek başına yeterli değildir.

Normal satış, değişim ve onarım işlemlerini ayırın

İşlemin ticari yapısı, gümrük hazırlığında açıkça anlatılmalıdır. Normal satın alma, garanti değişimi, kiralama ve arızalı parçanın iadesini içeren değişim sözleşmeleri aynı mali yapıya sahip değildir. Fatura bedeli, depozito veya iade yükümlülüğü gibi unsurlar belgelerle açıklanmalıdır.

Örneğin kullanıma hazır bir fren ünitesi alınırken arızalı ünitenin belirli koşullarla tedarikçiye gönderilmesi kararlaştırılmış olabilir. Yeni parçanın gelişiyle eski parçanın çıkışı ayrı hareketlerdir. Bu hareketlerin sözleşme ve gümrük kayıtlarıyla ilişkilendirilmesi gerekir.

Türkiye’den tamir amacıyla gönderilecek eşyalarda hariçte işleme rejimi değerlendirilebilir. Ticaret Bakanlığının açıklamalarına göre bedelli tamir işlemlerinde vergilendirme, ilgili koşullar çerçevesinde tamir masrafları ve dikkate alınması gereken diğer giderler üzerinden belirlenebilir. Bunun her servis sevkiyatında otomatik uygulanacağı varsayılmamalı; izin ve işlem koşulları sevkiyat öncesinde incelenmelidir.

Nihai kullanım ve vergi avantajları

Nihai kullanım, belirli eşyanın öngörülen kullanım şartına bağlı olarak indirimli veya sıfır gümrük vergisinden yararlanabildiği bir uygulamadır. Havacılıkta kullanılacak olması tek başına bütün ekipmanlar için bu imkânı oluşturmaz. Ürünün güncel tarife kapsamı ve ilgili izin şartları ayrıca kontrol edilmelidir.

Bu uygulama değerlendiriliyorsa kullanım amacı, izin sahibi, kayıt düzeni ve eşyanın takibi baştan planlanmalıdır. Bir bakım kuruluşuna teslim edilecek her ürünün aynı vergi koşullarına sahip olduğu söylenemez. Ürün bilgileri görülmeden sabit vergi oranı veya genel muafiyet vaadi verilmemelidir.

Havacılık parça ve ekipmanı ihracatı

İhracatta Türkiye’den çıkış işlemleriyle hedef ülkenin giriş ve teknik kabul şartları ayrı değerlendirilmelidir. Alıcının istediği belge listesi ilgili ülkenin yetkili kurumlarının güncel koşullarıyla karşılaştırılmalıdır. Teknik uygunluk belgesinin bulunması, bütün ihracat işlemlerinin tamamlandığı anlamına gelmez.

Ürünün teknik özellikleri veya kullanım amacı nedeniyle özel ihracat kontrolü gerekip gerekmediği de araştırılmalıdır. Bütün havacılık ürünleri askerî malzeme kabul edilmemeli; buna karşılık çift kullanımlı veya kontrollü olabilecek ürünler yalnızca ticari isimleri üzerinden değerlendirilmemelidir.

İhracat dosyasında ürün kimliği, mevcut durum, alıcı ve işlem amacı açıklanır. İlgili belgeler tamamlandıktan sonra beyanname ve taşıma hazırlığı yürütülür. Onarım veya test sonrası geri gönderimlerde önceki işlem kayıtlarıyla bağlantı korunmalıdır.

Ticari belgeler ve işleme bağlı ek belgeler

Ticari belgeler satış ve taşımayı, teknik belgeler ise ürünün kimliğini ve durumunu açıklar. Gerekli izin ve kontrol belgeleri somut ürüne göre ayrıca belirlenir.

  • Ticari fatura: Ürün tanımı, parça numarası, miktar, bedel ve teslim koşullarını gösterir.
  • Çeki listesi: Düzenlendiği işlemlerde koli, sandık ve parça takibini destekler.
  • Taşıma belgesi: Seçilen taşıma türüne uygun hazırlanır.
  • Teknik kayıtlar: Kapsamına göre seri numarası, bakım durumu ve ilgili serbest bırakma belgelerini içerir.
  • İşleme bağlı belgeler: İzin, rejim, nihai kullanım ve menşe gerekliliklerine göre hazırlanır.

Kalite yönetim sistemi belgesi, sevk edilen parçanın teknik kabulünü tek başına kanıtlamaz. Sertifika veya raporların ürünle eşleştirilmesi gerekir. Elektronik dosyalarla fiziksel etiketlerin farklı parça numaraları göstermesi halinde konu sevkiyat öncesinde açıklığa kavuşturulmalıdır.

GTİP, menşe ve gümrük kıymeti

Havacılıkta kullanılan bütün eşyalara tek GTİP atanamaz. Motor parçası, aviyonik cihaz, rulman ve yer güç ünitesi farklı inceleme gerektirir. Türkiye’de GTİP on iki hanelidir. Tedarikçinin bildirdiği yabancı kod kesin sınıflandırma olarak alınmamalı; belirsizlikte Bağlayıcı Tarife Bilgisi seçeneği değerlendirilmelidir.

Menşe, parçanın sevk edildiği veya bakım gördüğü ülkeden farklı olabilir. Menşe şahadetnamesi tercihli olmayan menşei; EUR.1 ise ilgili anlaşma koşullarında tercihli menşei ispatlamaya yarar. A.TR serbest dolaşım durumunu gösterir ve menşe belgesi değildir. Kullanılacak belge somut ticarete göre belirlenmelidir.

Gümrük kıymeti hazırlığında fatura, sözleşme ve teslim şekline bağlı navlun ile sigorta belgeleri değerlendirilir. Garanti, değişim, kiralama veya onarım nedeniyle ödeme yapısı farklıysa bütün unsurlar açıklanmalıdır. Bedelsiz gönderim, eşyanın gümrük kıymetinin de sıfır olduğu anlamına gelmez.

Hassas taşıma ve depolama planı

İzlenebilir teslim zinciri, parçanın doğru alıcıya ve uygun durumda ulaşmasını destekler. Üreticinin ambalaj, sabitleme ve saklama talimatları esas alınmalıdır. Elektronik ünitelerde elektrostatik koruma, hassas parçalarda darbe ve nem kontrolü ürünün özelliklerine göre planlanmalıdır.

Nakliyatilan.com üzerinden iletişim kurulabilecek nakliyat firmaları ile görüşürken yükün ölçülerini, ağırlığını, özel taşıma sehpası ihtiyacını ve teslim noktasını paylaşabilirsiniz. Motor, iniş takımı veya büyük yapısal parçalarda kaldırma ve yük sabitleme yöntemi ayrıca değerlendirilmelidir.

Batarya, basınçlı tüp veya kimyasal malzeme içeren sevkiyatlarda ilgili taşıma koşulları önceden incelenmelidir. Kullanılabilir parçalarla arızalı veya inceleme bekleyen parçaların depoda karışmaması için etiket ve alan ayrımı yapılması faydalıdır.

Maliyet, süre ve hizmet sağlayıcı seçimi

Maliyet; vergiler, taşıma, sigorta, müşavirlik, terminal hizmetleri, depolama ve gerektiğinde teknik inceleme giderlerinden etkilenir. Acil taşıma rezervasyonu veya özel ekipman kullanımı da toplam bedeli değiştirebilir. Kesin teslim süresi ve garantili gümrük sonucu verilmemelidir.

Nakliyatilan.com, hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturan bir ilan platformudur. gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri için görüşürken havacılık parçası deneyimini, onarım ve değişim işlemlerindeki yaklaşımı ve teknik belgelerin kontrol kapsamını sorabilirsiniz.

Platformdaki nakliyat ilanları üzerinden bağlantı kurarken ürün kimliğini, işlem amacını, yükleme noktasını ve hedef teslim tarihini belirtmek faydalıdır. Tekliflerde taşıma, gümrük işlemi ve teknik kabul sorumluluklarının nasıl paylaşıldığını açıklığa kavuşturun.

Sık sorulan sorular

Her havacılık parçasında SHGM Form 1 gerekir mi?

Bütün ürünler için aynı genelleme yapılmamalıdır. Komponent, standart parça, sarf malzemesi ve yer ekipmanı ayrımı güncel kurallarla değerlendirilmelidir.

Gümrükten çıkan parça doğrudan uçağa takılabilir mi?

Gümrük işlemleri teknik kabulün yerine geçmez. Parçanın kullanılabilirliği ilgili havacılık kuralları ve bakım süreçleri kapsamında ayrıca değerlendirilir.

Acil parça sevkiyatında belgeler sonradan tamamlanabilir mi?

Aciliyet bütün yükümlülükleri kaldırmaz. Gereken dosya ve işlem koşulları sevkiyat öncesinde belirlenmelidir.

Garanti değişiminde vergi ve kıymet incelemesi yapılır mı?

Bedelsiz gönderim tek başına yeterli değildir. Garanti ilişkisi, değişim sözleşmesi ve eşyanın kıymeti işlem özelinde değerlendirilir.

Onarım için gönderilecek parçada neye dikkat edilmeli?

Gönderim amacı, seri numarası ve geri dönüş planı belgelenmelidir. Uygun gümrük rejimi eşya yurt dışına çıkmadan değerlendirilmelidir.

Havacılık parça ve ekipmanı için hizmet arayanlar ile gümrük müşavirliği, dış ticaret danışmanlığı, taşımacılık ve depolama alanlarında hizmet verenler Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. Taraflar ihtiyaçlarını ve hizmet kapsamlarını açıklayarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden bağlantı kurabilir.