Gemi ve denizcilik ekipmanı gümrükleme işlemleri; ürünün teknik işlevi, kullanılacağı gemi, teslim amacı ve uygulanacak gümrük rejimi birlikte değerlendirilerek hazırlanır. Gemi motoru, pervane, seyir cihazı ve can yeleği aynı sektörde kullanılsa da aynı tarife sınıflandırmasına veya uygunluk sürecine sahip olmayabilir. Belgelerin yalnızca “gemi malzemesi” açıklamasıyla hazırlanması bu nedenle yeterli değildir.
Denizcilik sektöründe teslimat da farklı biçimlerde gerçekleşebilir. Ekipman Türkiye’de bir depoya, tersaneye, marinaya veya limandaki gemiye gönderilebilir. Bu seçeneklerin gümrük ve operasyon koşulları birbirinden ayrılmalıdır. Yabancı bayraklı bir gemiye teslim edilecek olması, eşyanın bütün işlemlerden kendiliğinden muaf olduğu anlamına gelmez.
Gemi ve denizcilik ekipmanı gümrükleme kapsamı
Denizcilik ekipmanları; sevk sistemlerinden emniyet donanımına, güverte makinelerinden elektronik cihazlara kadar geniş bir ürün grubunu kapsar. Rehber kapsamında ele alınabilecek örnekler şunlardır:
- Sevk sistemi parçaları: Gemi motorları, yardımcı motorlar, dişli kutuları, şaftlar ve pervaneler.
- Makine dairesi ekipmanları: Pompalar, kompresörler, filtreler, ısı eşanjörleri ve separatörler.
- Güverte ekipmanları: Irgatlar, vinçler, halat makaraları ve demirleme sistemleri.
- Seyir ve haberleşme cihazları: Radarlar, uydu konumlandırma cihazları, otomatik tanımlama sistemi ekipmanları ve deniz telsizleri.
- Can kurtarma donanımları: Can yelekleri, can simitleri, can salları ve ilgili yardımcı ekipmanlar.
- Yangınla mücadele ekipmanları: Yangın pompaları, algılama sistemleri ve söndürme donanımları.
- Elektrik ekipmanları: Dağıtım panoları, jeneratörler, aküler ve deniz kullanımına yönelik aydınlatmalar.
- Boru ve bağlantı ürünleri: Vanalar, hortumlar, flanşlar ve farklı malzemelerden bağlantı parçaları.
- Bakım malzemeleri: Contalar, rulmanlar, kaplama ürünleri ve makine yedek parçaları.
Gezi teknesi ekipmanıyla ticari gemide kullanılacak donanım her durumda aynı kabul edilmemelidir. Komple tekne, motor, yedek parça ve bakım sarf malzemesi de ayrı ürünlerdir. Yakıt, kumanya ve gemiden sökülen atık niteliğindeki malzemeler ise kendi işlem koşulları üzerinden değerlendirilmelidir.
İlk ayrım ürün ile teslim amacını belirlemektir
Ürün ve teslim amacı, hazırlığın başlangıç noktasıdır. Türkiye’de satış için ithal edilen bir pompayla limandaki gemiye ulaştırılacak arızalı pompanın yerine gönderilen parça farklı işlem planları gerektirebilir. Onarım, değişim, depolama veya yeniden ihracat amacı baştan açıklanmalıdır.
Teknik dosyada üretici, model, parça numarası, malzeme, güç veya kapasite gibi ürün özellikleri yer almalıdır. Belirli bir makineye ait parçalarda uyumlu model bilgisi ve teknik çizim yararlıdır. Bununla birlikte parçanın bir gemide kullanılması, gümrükte otomatik olarak tek bir gemi parçası koduna yerleştirileceğini göstermez.
Gemiye teslim planlanıyorsa geminin kimliği, bayrağı, bulunduğu liman ve tahmini operasyon takvimi de dosyaya eklenmelidir. Faturadaki alıcı, teslim alan taraf ve fiilî teslim noktası arasındaki ilişki açıklanmalıdır. Bu bilgiler taşıma rezervasyonu yapılmadan önce netleştirilmelidir.
Denizcilik ekipmanı ithalatının temel aşamaları
Türkiye’ye ithalatta ürünün teknik niteliği, GTİP’i, menşei ve uygulanacak gümrük rejimi belirlenir. Ardından güncel ithalat önlemleri ile ilgili uygunluk koşulları incelenir. Bütün denizcilik ürünleri için ortak bir izin veya belge listesi bulunmaz.
- Ürünün teknik dosyası, katalogları ve sevkiyat kapsamı temin edilir.
- Komple cihaz, yedek parça, aksesuar ve sarf malzemeleri ayrılır.
- Tarife sınıflandırması ve güncel ithalat koşulları değerlendirilir.
- Ürünün kullanımına bağlı teknik uygunluk ve gemide kabul koşulları incelenir.
- Taşıma, depolama ve fiilî teslim organizasyonu hazırlanır.
- Gümrük işlemleri ile ilgili kontroller tamamlanarak teslimat yapılır.
Kullanılmış ekipman, yenilenmiş parça veya garanti kapsamında bedelsiz gönderilen ürünlerde işlem ayrıca değerlendirilmelidir. Bedelsiz fatura düzenlenmesi, gümrük kıymeti ve diğer işlem gerekliliklerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ürünün geçmişi ve gönderilme nedeni belgelerde açıkça gösterilmelidir.
Gümrük işlemleri ile gemide kullanım uygunluğunu ayırın
Bir ekipmanın gümrük işlemlerinin tamamlanması, belirli bir gemiye takılmasının teknik olarak kabul edildiği anlamına gelmez. Geminin bayrağı, türü, sefer özellikleri ve ilgili teknik kurallar bakımından ayrıca inceleme gerekebilir. Satın alma öncesinde gemi işletmesi ve ilgili teknik taraflarla ürünün kabul şartları netleştirilmelidir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının gemi teçhizatına ilişkin kaynakları, bu alanda özel teknik düzenlemeler ve uygunluk değerlendirmeleri bulunduğunu göstermektedir. Ancak motor, vana, can yeleği ve elektronik seyir cihazı için aynı belge talep edilmemelidir. Somut ürünün güncel kapsamı yetkili denizcilik birimleri üzerinden doğrulanmalıdır.
Örneğin mevcut bir yangın sistemine eklenecek parçanın bağlantı ölçülerinin uyumlu olması tek başına yeterli olmayabilir. Sistemle teknik uyumu ve ilgili kabul koşulları da değerlendirilmelidir. Benzer şekilde genel amaçlı bir pompa, gemideki belirli bir göreve uygunluğu incelenmeden seçilmemelidir.
CE işareti, ürün belgeleri ve teknik kabul
Denizcilikte kullanılan her ürünün aynı CE sürecine tabi olduğu söylenemez. Elektrikli cihaz, makine, kişisel koruyucu ürün veya gemi teçhizatı niteliği ayrı ayrı incelenmelidir. Ürüne uygulanabilecek düzenleme belirlenmeden genel bir sertifika listesi oluşturulmamalıdır.
Teknik belge eşleşmesi özellikle emniyet ekipmanlarında önemlidir. Belgenin üreticiyi, modeli ve ilgili ürünü kapsaması gerekir. Başka kapasiteye veya farklı tasarıma ait bir test raporu, yalnızca benzer ürün adını taşıdığı için yeterli kabul edilmemelidir.
Belirli gemi ve ekipmanlarda talep edilen klas veya teknik kabul belgeleri de gümrük belgelerinden farklı işlev taşır. Hangi belgenin gerekli olduğu sözleşme ve uygulanabilir kurallar üzerinden belirlenmelidir. Bütün ekipmanlarda aynı kuruluşun belgesinin zorunlu olduğu varsayılmamalıdır.
İhracat ve yurt dışındaki gemiye teslim
İhracatta Türkiye’den çıkış işlemleriyle varış ülkesindeki giriş ve gemiye teslim koşulları ayrı değerlendirilmelidir. Alıcının gönderdiği belge listesi, ilgili ülkenin resmî uygulamalarıyla karşılaştırılmalıdır. Malzemenin doğrudan gemiye gönderilmesi, varış limanındaki işlemlerin kendiliğinden tamamlanmasını sağlamaz.
Ürün dosyası ve ilgili belgeler hazırlandıktan sonra ticari evrak, ihracat beyannamesi ve taşıma organizasyonu tamamlanır. Teslim alacak acente veya diğer yetkili tarafın bilgileri önceden netleştirilmelidir. Gemi programındaki değişiklikler için alternatif teslim ve depolama planı hazırlanması yararlıdır.
Örneğin yurt dışındaki bir gemiye gönderilen pervanenin varışında gemi limandan ayrılmış olabilir. Bu durumda depolama, yeni limana sevk veya teslim adresi değişikliği ek işlem gerektirebilir. Sözleşmede bu masrafların ve koordinasyonun kimin sorumluluğunda olduğu açıklanmalıdır.
Onarım, değişim ve sökülen parçalar
Onarım için gelen ekipmanla normal satış amacıyla ithal edilen ekipmanın işlem planı aynı olmayabilir. Gönderim amacı, yapılacak işlem ve sonrasındaki sevk planı baştan belirlenmelidir. Uygulanabilecek gümrük rejimi, somut olay üzerinden değerlendirilmelidir.
Değişim işlemlerinde yeni gelen parçanın yanında sökülen parçanın durumu da açıklığa kavuşturulmalıdır. Parça yurt dışına mı gönderilecek, Türkiye’de mi kalacak, yoksa atık niteliğinde mi değerlendirilecek? Seri numarası, arıza kaydı ve değişim belgeleri arasındaki bağlantı bu nedenle önemlidir.
Ticari belgeler ve ürüne bağlı ek belgeler
Ticari belgeler satış ve taşıma ilişkisini, teknik belgeler ise ekipmanın özelliklerini açıklar. Gümrük veya teknik kabul kapsamında gereken ek belgeler ürün ve işleme göre ayrıca belirlenir.
- Ticari fatura: Ürün tanımı, miktar, bedel, taraflar ve teslim koşullarını gösterir.
- Çeki listesi: Hazırlandığı işlemlerde koli, sandık, parça ve ağırlık takibini destekler.
- Taşıma belgesi: Kara, deniz veya hava taşımasına uygun hazırlanır.
- Teknik dosya: Model, parça numarası, çizim, kapasite ve kullanım bilgilerini içerir.
- İşleme bağlı ek belgeler: Uygunluk, teknik kabul, kontrol ve menşe gerekliliklerine göre hazırlanır.
Bir motorun yanında gelen filtre, elektronik kontrol birimi ve montaj parçaları sevkiyat listesinde görünmelidir. Güvenlik bilgi formu veya tehlikeli yük bilgisi gerektirebilecek malzemeler de ayrıca değerlendirilmelidir. Her ürün için aynı belge listesinin kullanılması yerine yükün gerçek içeriği esas alınmalıdır.
GTİP, menşe ve gümrük kıymeti
Gemi motoru, radar, halat, vana ve can yeleğine tek GTİP atanamaz. Ürünün işlevi ve teknik yapısı değerlendirilmelidir. Türkiye’de GTİP on iki hanelidir. Tedarikçinin bildirdiği yabancı kod, inceleme yapılmadan kesin sınıflandırma olarak kullanılmamalıdır. Belirsizlikte Bağlayıcı Tarife Bilgisi seçeneği değerlendirilebilir.
Menşe, sevk ülkesinden farklı olabilir. Menşe şahadetnamesi tercihli olmayan menşei gösterirken EUR.1 ilgili anlaşmanın koşullarında tercihli menşe ispatında kullanılır. A.TR serbest dolaşım durumunu gösterir ve menşe belgesi değildir. Geminin bayrağı da ekipmanın menşeini kendiliğinden belirlemez.
Gümrük kıymeti hazırlanırken fatura ile teslim şekline bağlı navlun ve sigorta belgeleri değerlendirilir. Garanti değişimi, onarım veya özel üretim işlemlerinde bedelin nasıl oluştuğu açıklanmalıdır. Faturada satış bedeli bulunmayan durumlarda da uygun kıymet değerlendirmesi için gerekli bilgiler hazırlanmalıdır.
Nakliye, depolama ve liman teslimi
Gemi programına uygun teslim, evrak hazırlığıyla birlikte planlanmalıdır. Liman girişleri, yükleme ekipmanı, teslim alacak kişi ve geminin erişilebilirliği önceden netleştirilmelidir. Ağır motor veya pervane sevkiyatında kaldırma noktaları, ağırlık merkezi ve sabitleme yöntemi ayrıca değerlendirilmelidir.
Nakliyatilan.com üzerinden iletişim kurulabilecek nakliyat firmaları ile görüşürken yükün ölçülerini, ağırlığını, hassasiyetini ve liman teslimi gerekip gerekmediğini paylaşabilirsiniz. Seyir elektroniğinde darbe ve nem koruması, metal parçalarda ise üreticinin korozyondan korunma talimatları dikkate alınmalıdır.
Aküler, basınçlı kaplar, bazı söndürme ekipmanları ve işaret fişekleri gibi ürünlerin taşıma koşulları ayrıca incelenmelidir. Bu örneklerin tamamı için aynı tehlikeli yük sınıflandırması yapılmamalıdır. Ürünün gerçek özellikleri ve seçilen taşıma türü esas alınmalıdır.
Maliyet, süre ve hizmet sağlayıcı seçimi
Maliyet; vergiler, taşıma, sigorta, müşavirlik, terminal hizmetleri, depolama ve teknik incelemelerden etkilenebilir. Liman içi taşıma, vinç veya gemiye ulaştırma hizmeti ayrıca ücretlendirilebilir. Bu kalemlerin teklif kapsamı açıklanmalı; kesin teslim süresi veya işlem sonucu garanti edilmemelidir.
Nakliyatilan.com, hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturan bir ilan platformudur. gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri için görüşürken denizcilik ekipmanı deneyimini, teslim rejiminin nasıl belirleneceğini ve acenteyle koordinasyonu kimin yürüteceğini sorabilirsiniz.
Platformdaki nakliyat ilanları üzerinden bağlantı kurarken ürün türünü, sevkiyat amacını, teslim noktasını ve hedef tarihi belirtmek faydalıdır. Teklifleri karşılaştırırken gümrük işlemi, liman teslimi ve montaj hizmetlerinin kapsamını ayrı değerlendirin.
Sık sorulan sorular
Her gemi malzemesi aynı GTİP ile mi işlem görür?
Hayır. Motor, elektronik cihaz, emniyet donanımı ve sarf malzemesi teknik özelliklerine göre sınıflandırılır.
Yabancı bayraklı gemiye teslim her zaman muaf mıdır?
Böyle bir genelleme yapılmamalıdır. Eşyanın durumu, teslim amacı ve uygulanacak işlem koşulları incelenmelidir.
CE işareti gemide kullanım için tek başına yeterli midir?
Her durumda yeterli kabul edilmemelidir. Ürünün teknik kapsamı ve ilgili gemideki kabul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Garanti kapsamında gelen parçada gümrük işlemi gerekir mi?
Bedelsiz gönderim bütün işlem gerekliliklerini ortadan kaldırmaz. Değişim amacı, kıymet ve sökülen parçanın durumu açıklanmalıdır.
Gemi limandan ayrılırsa teslim planı değişir mi?
Evet. Yeni teslim noktası, depolama ve taşıma ihtiyacı doğabilir. İlgili işlemler ve sorumluluklar yeniden değerlendirilmelidir.
Gemi ve denizcilik ekipmanı için hizmet arayanlar ile gümrük müşavirliği, dış ticaret danışmanlığı, taşımacılık ve depolama alanlarında hizmet verenler Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. Taraflar ihtiyaçlarını ve hizmet kapsamlarını açıklayarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden bağlantı kurabilir.

