Demiryolu araç ve ekipmanı gümrükleme işlemleri; komple araç, altyapı malzemesi, yedek parça ve elektronik sistem ayrımı yapılarak hazırlanır. Lokomotif, yük vagonu, tekerlek takımı, ray ve sinyalizasyon cihazı aynı sektörde kullanılsa da aynı GTİP’e veya teknik kabul sürecine sahip olmayabilir. Ürünün yalnızca “demiryolu ekipmanı” şeklinde tanımlanması yeterli değildir.
Bu alanda gümrük işlemleriyle demiryolu ağında kullanılabilirlik birbirinden ayrılmalıdır. Bir aracın ithalatının tamamlanması, ulusal demiryolu altyapı ağında doğrudan işletilebileceği anlamına gelmez. Araç ve ekipmana uygulanabilecek teknik onaylar, tescil işlemleri ve alıcının kabul koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Demiryolu araç ve ekipmanı gümrükleme kapsamı
Sektörün kapsamı, çeken ve çekilen araçlardan hat malzemelerine kadar uzanır. Gümrük hazırlığında değerlendirilebilecek ürün örnekleri şunlardır:
- Çeken araçlar: Elektrikli veya dizel lokomotifler ve diğer çekiş araçları.
- Çekilen araçlar: Yük vagonları, yolcu vagonları ve farklı taşıma amaçlarına yönelik vagonlar.
- Tren setleri: Birden fazla araçtan oluşan, teknik yapısına göre değerlendirilen sistemler.
- Yürüyen aksam: Bojiler, tekerlekler, akslar, tekerlek takımları ve süspansiyon parçaları.
- Fren ve bağlantı sistemleri: Fren ekipmanları, kaplinler, tamponlar ve bağlantı bileşenleri.
- Çekiş ve elektrik ekipmanları: Cer motorları, güç dönüştürücüleri, pantograflar ve kablo sistemleri.
- Hat malzemeleri: Raylar, makaslar, traversler ve ray bağlantı elemanları.
- Sinyalizasyon ekipmanları: Sinyal cihazları, aks sayım sistemleri, kontrol üniteleri ve ilgili saha ekipmanları.
- Bakım ekipmanları: Özel takımlar, ölçüm cihazları, kaldırma sistemleri ve bakım makineleri.
Şehir içi raylı sistem araçlarıyla ulusal demiryolu ağında kullanılacak araçların kapsamı aynı kabul edilmemelidir. Ayrıca her elektrik motoru, rulman veya bağlantı elemanı, demiryolunda kullanılacağı için otomatik olarak tek bir araç parçası sınıflandırmasına girmez. Ürünün işlevi ve teknik yapısı esas alınmalıdır.
Teknik dosyada hangi bilgiler bulunmalı?
Ürün kimliği ve kullanım amacı, dosyanın başlangıç noktasıdır. Üretici, model, parça numarası, varsa seri numarası, teknik çizim ve kullanım yeri açıklanmalıdır. Komple araçlarda araç tipi ve temel teknik özellikler; parçalarda ise hangi sistemle ilişkili olduğu belirtilmelidir.
Örneğin bir tekerlek takımında ölçüler, teknik tanım ve ürünün mevcut durumu önem taşır. Sinyalizasyon cihazında ise işlev, model ve sevkiyat kapsamındaki bileşenler açıklanmalıdır. Yalnızca sipariş kodunun yazılması, ürünün niteliğini gümrük incelemesi için yeterince ortaya koymayabilir.
Yeni, kullanılmış, onarılmış veya yenilenmiş ürün ayrımı da korunmalıdır. Revizyondan geçmiş bir bojiyle yeni üretilmiş boji aynı ticari açıklamayla sevk edilmemelidir. Belge ve etiket bilgilerinin gerçek eşya ile eşleşmesi, hem gümrük hem de teslim kontrolü açısından önemlidir.
Demiryolu araç ve ekipmanı ithalatının aşamaları
Türkiye’ye ithalatta önce ürün tanımı ve işlemin amacı belirlenir. Ardından GTİP, güncel ithalat önlemleri ve teknik kapsam incelenir. Gerekli belgeler; ürünün niteliğine, kullanım amacına, menşeine, ticaret yapılan ülkeye ve uygulanacak gümrük rejimine göre değişebilir.
- Teknik şartname, katalog, çizim ve sevkiyat kapsamı tedarikçiden alınır.
- Komple araç, alt sistem, parça ve altyapı malzemeleri ayrılır.
- Tarife sınıflandırması ve güncel ithalat koşulları değerlendirilir.
- İlgili teknik onay, uygunluk ve kullanım koşulları incelenir.
- Taşıma güzergâhı, aktarma, depolama ve teslim düzeni hazırlanır.
- Gümrük işlemleri ve ilgili kontroller tamamlanarak teslimat yapılır.
İthal edilen vagonun kendi tekerlekleri üzerinde sevk edilmesiyle özel taşıma aracı üzerinde getirilmesi farklı operasyonlar gerektirir. Aracın taşınabilir olması, işletmeye alınma koşullarını karşıladığını tek başına göstermez. Taşıma ve kullanım planları ayrı değerlendirilmelidir.
Tip onayı, tescil ve teknik uygunluk
Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğünün görevleri arasında, ilgili yönetmelikler kapsamında demiryolu araçlarının tip onay ve tescil başvurularının incelenmesi bulunmaktadır. Bu nedenle komple araç alımlarında yalnızca ithalat belgelerine odaklanılmamalıdır. Araç türüne ve kullanılacağı ağa göre uygulanacak süreç önceden belirlenmelidir.
Tip onayı ile belirli aracın tescil kaydı farklı işlemlerdir. Bir araç tipine ilişkin belgenin bulunması, her araç için gereken bütün kayıtların tamamlandığını göstermez. Buna karşılık her yedek parça için de komple araca uygulanan tescil sürecinin gerektiği söylenmemelidir.
Karşılıklı İşletilebilirlik Teknik Şartnameleri olarak anılan TSI, Tektip Teknik Kurallar olan UTP ve ulusal kuralların uygulanabilirliği somut araç veya sistem üzerinden değerlendirilmelidir. Tedarikçinin sunduğu yabancı belge, Türkiye’deki kabul koşulları incelenmeden yeterli sayılmamalıdır.
Parça ve altyapı malzemelerinde belge kapsamı
Teknik belge eşleşmesi, özellikle emniyetle ilişkili bileşenlerde önemlidir. Belgenin hangi ürün tipini, üretim yerini veya partiyi kapsadığı anlaşılmalıdır. Benzer isimli bir ürüne ait test raporu, farklı ölçü veya tasarımdaki parçaya doğrudan uygulanmamalıdır.
Örneğin ray bağlantı elemanı, elektronik kontrol ünitesi ve fren bileşeni aynı belge listesiyle değerlendirilmez. İlgili teknik düzenlemeler, proje şartları ve alıcının kabul kriterleri birlikte incelenmelidir. CE işareti veya başka bir işaretin bütün demiryolu ürünlerinde aynı biçimde zorunlu olduğu varsayılmamalıdır.
İthalat denetimi kapsamı da güncel düzenlemelerden ayrıca kontrol edilmelidir. Ürünün bir demiryolu projesine ait olması, kendi malzeme veya cihaz grubuna ilişkin yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Teknik şartname ile gümrük ürün tanımı arasında bağlantı kurulmalıdır.
İhracat süreci nasıl hazırlanır?
İhracatta Türkiye’den çıkış işlemleriyle hedef ülkenin giriş ve işletmeye kabul şartları ayrı değerlendirilmelidir. Alıcının talep ettiği sertifika, test ve işaretleme koşulları ilgili ülkenin yetkili kurumlarının güncel kurallarıyla karşılaştırılmalıdır. Türkiye’de kabul edilen bir belgenin başka pazarda doğrudan yeterli olduğu varsayılmamalıdır.
Ürün kapsamı ve belgeler netleştirildikten sonra ticari evrak, ihracat beyannamesi ve taşıma organizasyonu hazırlanır. Komple araç tesliminde teknik dosya ile fiziksel araç kimlikleri eşleştirilmelidir. Yedek parça sevkiyatında ise ürün kodu, miktar ve parti bilgileri üzerinden takip yapılmalıdır.
Örneğin yurt dışındaki bir bakım tesisine gönderilen tekerlek takımlarının yeni satış mı, onarım mı yoksa test amacıyla mı sevk edildiği açıklanmalıdır. Geri dönüş planı bulunan işlemler, normal satış ihracatı varsayımıyla hazırlanmamalıdır.
Onarım, yenileme ve geçici sevkiyatlar
Türkiye’den tamir amacıyla gönderilecek eşyalarda hariçte işleme rejimi değerlendirilebilir. Ticaret Bakanlığının açıklamalarına göre bedelli tamirde vergilendirme, ilgili koşullar çerçevesinde tamir masrafları ve dikkate alınması gereken diğer giderlerle bağlantılıdır. Uygulama, izin ve işlem koşulları doğrulanmadan otomatik bir avantaj olarak sunulmamalıdır.
Test, fuar veya gösterim amacıyla getirilen ekipmanlarda da işlemin amacı ve sonrasındaki sevk planı belirlenmelidir. Seri numarası, ürünün mevcut durumu ve gönderim belgeleri arasındaki ilişki korunmalıdır. Değiştirilen veya sökülen parçaların durumu ayrıca açıklanmalıdır.
Ticari belgeler ve işleme bağlı ek belgeler
Ticari belgeler satış ve taşımayı, teknik belgeler ise araç veya ekipmanın özelliklerini açıklar. İşleme bağlı izin ve uygunluk belgeleri ayrı değerlendirilmelidir.
- Ticari fatura: Ürün tanımı, miktar, bedel ve teslim koşullarını gösterir.
- Taşıma belgesi: Seçilen demiryolu, karayolu veya denizyolu taşımasına uygun hazırlanır.
- Çeki listesi: Düzenlendiği işlemlerde koli, sandık ve parça takibini destekler.
- Teknik dosya: Çizimler, model bilgileri, araç veya parça kimliği ve ilgili teknik kayıtları içerir.
- İşleme bağlı belgeler: Kapsamına göre tip onayı, uygunluk, kayıt, izin ve menşe belgelerinden oluşabilir.
Bir lokomotifle birlikte gönderilen yedek parçalar, özel takımlar ve bakım malzemeleri listede görünmelidir. Bunların tamamının ana aracın belge kapsamına girdiği varsayılmamalıdır. Ayrı teslim edilen bileşenlerle ana araç arasındaki ilişki de sözleşme ve sevkiyat kayıtlarıyla açıklanmalıdır.
GTİP, menşe ve gümrük kıymeti
Lokomotif, ray, boji, elektrik motoru ve sinyal cihazına tek GTİP atanamaz. Ürünün işlevi, malzemesi ve mevcut niteliği değerlendirilmelidir. Türkiye’de GTİP on iki hanelidir. Tedarikçinin verdiği yabancı kod kesin sınıflandırma olarak alınmamalı; belirsizlik halinde Bağlayıcı Tarife Bilgisi seçeneği değerlendirilmelidir.
Menşe, ürünün sevk edildiği veya bakım gördüğü ülkeden farklı olabilir. Menşe şahadetnamesi tercihli olmayan menşei; EUR.1 ilgili anlaşma koşullarında tercihli menşei ispatlamaya yarar. A.TR serbest dolaşım durumunu gösterir ve menşe belgesi değildir. Belge seçimi somut ticarete göre yapılmalıdır.
Gümrük kıymeti hazırlığında satış faturasıyla birlikte teslim şekline bağlı navlun ve sigorta belgeleri değerlendirilir. Kurulum, eğitim, yazılım veya yedek parça paketleri için ayrı bedeller varsa sözleşmenin yapısı müşavire açıklanmalıdır. Proje toplam bedeliyle ithal eşyanın gümrük kıymeti aynı kavram değildir.
Ağır ve uzun yüklerde taşıma planlaması
Taşıma ve boşaltma planı, ekipmanın ölçüleri ve ağırlığı üzerinden hazırlanmalıdır. Bojilerde kaldırma noktaları, tekerlek takımlarında yuvarlanma riski, raylarda uzunluk ve istif düzeni değerlendirilmelidir. Elektronik ekipmanlarda ise darbe, nem ve uygun ambalaj koşulları önem taşır.
Nakliyatilan.com üzerinden iletişim kurulabilecek nakliyat firmaları ile görüşürken yükün ölçülerini, toplam ağırlığını, ağırlık merkezini ve teslim sahasının koşullarını paylaşabilirsiniz. Taşıma aracının uygunluğu kadar vinç, rampa ve saha erişimi de önceden belirlenmelidir.
Demiryoluyla sevkte güzergâhın ve taşımanın teknik uygunluğu; karayoluyla sevkte ise yükün ölçü ve ağırlığına bağlı koşullar ayrıca incelenmelidir. Gerekli olabilecek izinler, aktarmalar ve özel ekipmanlar sevkiyat öncesinde netleştirilmelidir.
Maliyet, süre ve hizmet sağlayıcı seçimi
Maliyet; vergiler, taşıma, sigorta, müşavirlik, terminal işlemleri, depolama ve gerektiğinde teknik incelemelerden etkilenir. Özel taşıma aracı, vinç, güzergâh hazırlığı ve aktarma da toplam bedeli değiştirebilir. Kesin sınıflandırma ve operasyon kapsamı görülmeden sabit ücret veya teslim süresi verilmemelidir.
Nakliyatilan.com, hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturan bir ilan platformudur. gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri için görüşürken demiryolu araçları ve parçalarındaki deneyimi, teknik dosya incelemesini ve proje teslimleri arasındaki koordinasyonu sorabilirsiniz.
Platformdaki nakliyat ilanları üzerinden bağlantı kurarken ürün türünü, miktarı, işlem amacını ve güzergâhı belirtmek faydalıdır. Tekliflerde gümrük işlemi, taşıma, saha teslimi ve teknik kabul sorumluluklarının nasıl paylaşıldığını açıklığa kavuşturun.
Sık sorulan sorular
İthal edilen vagon doğrudan işletmeye alınabilir mi?
Gümrük işlemleri tek başına yeterli değildir. Kullanılacağı ağa ve araç türüne göre ilgili teknik onay ve tescil koşulları değerlendirilmelidir.
Her demiryolu parçası aynı GTİP ile mi işlem görür?
Hayır. Parçanın işlevi, malzemesi ve teknik niteliği üzerinden sınıflandırma yapılır.
Tip onayıyla tescil aynı işlem midir?
Hayır. Araç tipine ilişkin değerlendirmeyle belirli aracın kayıt işlemleri ayrı ele alınmalıdır.
Yabancı teknik belge Türkiye’de otomatik geçerli midir?
Böyle bir genelleme yapılmamalıdır. Belgenin kapsamı ve Türkiye’deki kabul koşulları yetkili birim üzerinden doğrulanmalıdır.
Onarım için gönderilen ekipmanda neye dikkat edilmeli?
Gönderim amacı, ürün kimliği ve geri dönüş planı belgelenmelidir. Uygun gümrük rejimi sevkiyat öncesinde değerlendirilmelidir.
Demiryolu araç ve ekipmanı için hizmet arayanlar ile gümrük müşavirliği, dış ticaret danışmanlığı, taşımacılık ve depolama alanlarında hizmet verenler Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. Taraflar ihtiyaçlarını ve hizmet kapsamlarını açıklayarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden bağlantı kurabilir.

