Demir çelik ürünleri gümrükleme işlemleri, malzemenin teknik özellikleriyle sevkiyat bilgilerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir. Sac, levha, rulo, profil, boru, tel ve bağlantı elemanları aynı tarife veya denetim şartlarına sahip değildir. Kimyasal bileşim, üretim yöntemi, kaplama ve ölçüler işlem hazırlığını etkileyebilir. Bu nedenle siparişin yalnızca “demir çelik malzemesi” olarak tanımlanması yeterli değildir.
İthalat ve ihracatta gerekli belgeler; ürünün teknik niteliğine, kullanım amacına, GTİP’ine, menşeine, ticaret yapılan ülkeye ve uygulanacak gümrük rejimine göre değişebilir. Aynı yük içerisindeki farklı ürünlerin ayrı incelenmesi gerekebilir. Satın alma, kalite kontrol, gümrük ve taşıma ekiplerinin tutarlı bilgilerle çalışması hazırlığın temelini oluşturur.
Demir çelik ürünleri gümrükleme kapsamı
Bu rehber, mamul ve işlenmiş demir çelik ürünlerinin ticari sevkiyatına odaklanır. Yassı ürünler, uzun ürünler, borular ve çeşitli metal eşyalar kendi teknik özellikleri üzerinden değerlendirilmelidir. Bir ürünün çelikten yapılmış olması, diğer çelik ürünleriyle aynı sınıflandırmada bulunduğunu göstermez.
Örneğin rulo sac ile ölçüsüne göre kesilmiş levha aynı ticari tanım değildir. Kaynaklı ve dikişsiz boruların yapısı farklıdır. Kaplama, yüzey işlemi ve şekillendirme gibi işlemler de dosyada açıklanmalıdır. Sevkiyattan önce hazırlanan ürün listesi bu ayrıntıları görünür kılmalıdır.
İnşaat, makine imalatı veya başka bir kullanım alanı için alınan malzemelerde alıcının teknik şartnamesi ayrıca incelenmelidir. Ancak proje şartnamesindeki her özellik, bütün ithalatlarda zorunlu resmî belge olarak sunulmamalıdır. Ticari kalite beklentisiyle gümrük yükümlülükleri ayrılmalıdır.
Ürün gruplarına göre hazırlanacak bilgiler
Sac levha ve rulo ürünler
Kalınlık, genişlik, uzunluk veya rulo bilgileri açıkça belirtilmelidir. Sıcak ya da soğuk haddelenmiş olma, kaplama ve yüzey özellikleri açıklanmalıdır. Farklı ölçü ve kaliteler aynı isim altında belirsiz biçimde birleştirilmemelidir.
Profil çubuk ve tel ürünler
Kesit biçimi, ölçüler, boy ve sunuluş şekli hazırlanmalıdır. Telin bobin veya başka ambalajla gönderilmesi, taşıma ve miktar takibinde önemlidir. Alaşım ve üretim özellikleri de ilgili teknik belgelerle desteklenmelidir.
Boru ve bağlantı elemanları
Borunun üretim biçimi, kesiti, çapı, et kalınlığı ve varsa yüzey işlemleri açıklanmalıdır. Bağlantı elemanlarında ürünün işlevi ve yapısı belirtilmelidir. Ana ürünle birlikte gönderilen parçaların aynı işlem şartlarına tabi olduğu varsayılmamalıdır.
Satın alma öncesinde teknik dosya
Teknik malzeme dosyası, ürünün gerçek özelliklerini açıklamalıdır. Üreticinin kalite tanımı, kimyasal bileşim bilgileri ve ölçü listeleri ticari siparişle eşleştirilmelidir. Yalnızca stok koduna dayanarak sınıflandırma veya uygunluk incelemesi yapılmamalıdır.
- Ürünün cinsi ve üretim yöntemi belirtilmelidir.
- Alaşım ve kimyasal bileşim bilgileri hazırlanmalıdır.
- Ölçüler ve kaplama özellikleri kaydedilmelidir.
- Kalite tanımı ve ilgili teknik şartname bilgileri açıklanmalıdır.
- Mevcut parti veya üretim takip kayıtları ürünle ilişkilendirilmelidir.
- Adet, net ağırlık, brüt ağırlık ve ambalaj bilgileri kontrol edilmelidir.
Analiz veya muayene belgelerinin hangi ürünleri kapsadığı anlaşılır olmalıdır. Aynı sevkiyattaki farklı üretim partileri tek belgeyle ilişkilendiriliyorsa kapsam açıklanmalıdır. Ürünün teslimde nasıl doğrulanacağı, alıcıyla tedarikçi arasında önceden kararlaştırılabilir.
İthalat sürecinin temel aşamaları
İthalat hazırlığında önce teknik bilgiler üzerinden tarife sınıflandırması değerlendirilir. Ardından ürün ve menşeye bağlı ithalat önlemleri araştırılır. İlgili standart veya uygunluk kontrolleriyle ticari belgeler birlikte ele alınmalıdır.
- Ürün listesi ve teknik özellikler kesinleştirilir.
- GTİP değerlendirmesi yapılır.
- Menşe ve uygulanabilecek ticaret politikası önlemleri incelenir.
- Ürüne bağlı denetim ve belge şartları araştırılır.
- Taşıma, varış ve gümrük işlemleri koordine edilir.
- Gerekli işlemler tamamlandıktan sonra teslim organizasyonu yürütülür.
Serbest dolaşıma giriş; ilgili ticaret politikası önlemleri, diğer ithalat işlemleri ve kanunen ödenmesi gereken vergilerle bağlantılıdır. Malzemenin limana veya sınır kapısına ulaşması, doğrudan fabrikaya teslim edilebileceği anlamına gelmez. Üretim planında belge incelemesi ve kontrol ihtimali dikkate alınmalıdır.
GTİP sınıflandırmasında dikkat edilecekler
Demir çelik ürünlerinin tamamına tek bir GTİP atanamaz. Bileşim, şekil, ölçüler ve gördüğü işlemler ilgili tarife kaynaklarıyla birlikte incelenmelidir. “Paslanmaz”, “galvanizli” veya “yapısal çelik” gibi ifadeler her durumda kesin sınıflandırma için yeterli değildir.
Tedarikçinin yabancı faturada belirttiği tarife kodu yardımcı olabilir; ancak Türkiye açısından tek başına bağlayıcı değildir. Teknik açıklama ve belgeler gerçek ürünü tanımlamalıdır. Belirsizlik varsa yetkili bölge müdürlüklerinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi alınması seçeneği değerlendirilebilir.
Kesme, delme, bükme veya başka işleme tabi tutulan malzemelerde son durum açıklanmalıdır. İşlem öncesindeki ürün için kullanılan kodun işlenmiş mamule de uygulanacağı varsayılmamalıdır. Beyan hazırlığı, sevkiyata konu gerçek eşya üzerinden yapılmalıdır.
Ticaret politikası önlemleri ve maliyet kontrolü
Ürün ve menşe incelemesi, bu sektörde maliyet hesabının önemli bir bölümüdür. Ticaret Bakanlığının resmî dosyalarında belirli yassı çelikler ve diğer metal ürünler için ayrı soruşturma ve karar başlıkları bulunmaktadır. Bir ürün hakkındaki uygulama bütün demir çelik ürünlerine genellenmemelidir.
İthal edilecek malzeme için gözetim, dampinge karşı önlem, korunma önlemi veya başka bir uygulama bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Düzenlemenin ürün tanımı, menşe kapsamı ve gerektiğinde üreticiye ilişkin koşulları birlikte incelenmelidir.
Bir soruşturmanın açılması, kesin mali önlem uygulanmasıyla aynı durum değildir. Eski bir kararın değişmeden yürürlükte olduğu da varsayılmamalıdır. İşlem tarihindeki düzenleme ve değişiklikler kontrol edilmeden sabit vergi oranı veya garantili toplam maliyet verilmemelidir.
Standart ve uygunluk denetimleri
Ticaret Bakanlığının ithalatta denetlenen ürün gruplarına ilişkin açıklamasında demir ve çelik mamulleri, ilgili kapsamdaki sanayi girdileri arasında yer almaktadır. Bu gruptaki denetimlerin standartlara uygunluk aranarak Türk Standardları Enstitüsü eliyle yürütüldüğü belirtilmektedir. Kesin kapsam ürün ve ilgili düzenleme üzerinden belirlenmelidir.
Malzemenin kullanım amacı, teknik niteliği ve ilgili kapsam listeleri birlikte incelenmelidir. Her çelik ürünün aynı teste veya belgeye tabi olduğu söylenmemelidir. Ticari kalite belgesiyle resmî uygunluk değerlendirmesi de birbirinin yerine görülmemelidir.
CE işareti bütün demir çelik ürünleri için genel bir ithalat izni değildir. Belirli ürüne uygulanacak teknik düzenleme ve belge şartları ayrıca araştırılmalıdır. Bir ürünün inşaat projesinde kullanılacak olması üzerinden tek başına kesin belge listesi çıkarılmamalıdır.
Menşe belgeleri ve AKÇT ayrımı
Menşe ülkesiyle sevk ülkesi farklı kavramlardır. Ürünün başka bir ülkedeki depodan gönderilmesi, o ülkede üretildiğini göstermez. Menşe bilgisi hem tercihli uygulamalar hem de ticaret politikası önlemleri bakımından önemlidir.
Avrupa Birliği ile ticarette ürünün Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu kapsamına girip girmediği kontrol edilmelidir. Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre AKÇT kapsamındaki ürünler Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamı dışındadır ve ticaretleri menşe esasına dayanır. Bu ayrım bütün demir çelik mamullerine otomatik olarak uygulanmamalıdır.
A.TR Dolaşım Belgesi, kapsamındaki ticarette serbest dolaşım durumunu gösterir; menşe belgesi değildir. AKÇT kapsamındaki tercihli işlemlerde ilgili menşe kuralları ve kabul edilen ispat yöntemi değerlendirilmelidir. EUR.1 ve gerekli koşullardaki fatura beyanı bu çerçevede ele alınır.
Ticari belgeler ve gümrük kıymeti
Fatura, taşıma belgesi ve çeki listesi satışın ve sevkiyatın bilgilerini gösterir. Analiz, kalite, izin ve uygunluk belgeleri ise farklı amaçlara hizmet edebilir. Her belgeyi bütün sevkiyatlarda zorunluymuş gibi sıralamak yerine işlem dosyasına göre hazırlık yapılmalıdır.
- Faturada ürün tanımı, miktar, birim ve bedel kontrol edilmelidir.
- Paket, demet, rulo veya palet bilgileri ürün listesiyle eşleştirilmelidir.
- Net ürün ağırlığıyla ambalaj dahil brüt ağırlık ayrılmalıdır.
- Taşıma belgesi gerçek sevkiyat bilgilerini yansıtmalıdır.
- Ek teknik belgeler ve izinler ilgili kapsamda hazırlanmalıdır.
Gümrük kıymeti hazırlanırken satış faturasıyla teslim koşulları birlikte değerlendirilir. Navlun ve sigorta giderlerinin satış bedeline dahil olup olmadığı açıklanmalıdır. Tartım kayıtları, sözleşmedeki miktar şartları ve faturadaki birimler arasında tutarlılık sağlanmalıdır.
Dosya hazırlığında destek arayanlar, Nakliyatilan.com üzerinden gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri sunanlarla bağlantı kurabilir. Platform, hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturur. İşlemi üstlenecek kişinin veya kuruluşun yetkisi ve sorumluluk kapsamı doğrudan doğrulanmalıdır.
İhracat ve hedef ülke şartları
Türkiye’den çıkış işlemleriyle hedef ülkenin ithalat şartları ayrı değerlendirilmelidir. İhracat beyannamesindeki ürün, kıymet, tarife, menşe ve taşıma bilgileri belgelerle tutarlı olmalıdır. Hedef ülkenin teknik kabul ve ticaret politikası önlemleri ilgili ülkenin yetkili kurumlarından doğrulanmalıdır.
Avrupa Birliği’ne ihracatta kapsamındaki ürünler için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ayrıca incelenmelidir. Avrupa Komisyonunun güncel açıklamalarındaki ürün kapsamı ve uygulama şartları esas alınmalıdır. Bu konu, menşe belgesi düzenlenmesiyle tamamlanan bir işlem gibi görülmemelidir.
İthalatçının ihtiyaç duyabileceği üretim ve emisyon bilgileri için taraflar arasında önceden koordinasyon kurulması yararlıdır. Hangi verilerin gerektiği ürün ve işlem kapsamında doğrulanmalıdır. Sektördeki bütün mamuller için aynı şartların geçerli olduğu varsayılmamalıdır.
Kullanılmış ürün ve hurda ayrımı
Yeni mamul, kullanılmış malzeme ve hurda birbirinden ayrılmalıdır. Kullanılmış veya yenileştirilmiş eşya ithalatında izin yönünden ayrıca inceleme gerekir. İthalat Rejimi Kararı bu nitelikteki eşya için izin çerçevesi öngörür.
Hurda veya atık niteliği bulunan malzemelerde ilgili çevresel kontroller ayrıca araştırılmalıdır. Kesilmiş veya yüzeyinde bozulma bulunan bir malzemenin durumu yalnızca satıcının ticari tanımına göre kesinleştirilmemelidir. Gerçek nitelik ve kullanım amacı dosyada açıklanmalıdır.
Taşıma depolama ve teslim planlaması
Yükleme ve istifleme, ürünün şekli ve parça ağırlıklarına göre planlanmalıdır. Rulo, levha, boru demeti ve uzun profiller aynı yöntemle sabitlenmemelidir. Yükün hareket etmesini ve yüzeylerin zarar görmesini önleyecek düzen taşıyıcıyla hazırlanmalıdır.
Nakliyatilan.com üzerinden nakliyat firmaları ile görüşürken toplam tonajın yanında parça ağırlıkları, uzunluklar ve paket ölçüleri paylaşılmalıdır. Boşaltma ekipmanı ve saha erişimi önceden belirlenmelidir. Yalnızca toplam ağırlık üzerinden araç ihtiyacı değerlendirilmemelidir.
Depolamada farklı kalite ve ölçülerin karışmasını önleyecek kayıt düzeni kurulmalıdır. Nem ve yüzey hasarı riski ürünün özelliklerine göre ele alınmalıdır. Teslimde miktar, paket bilgileri ve görünür durum karşılaştırılabilir.
Hizmet seçerken sorulacak sorular
Hizmet sağlayıcıya benzer ürün gruplarıyla çalışma deneyimi, teknik dosyayı inceleme yöntemi ve menşe kontrolünün nasıl yürütüleceği sorulmalıdır. Eksik belgelerin kim tarafından takip edileceği ve teklifin hangi aşamaları kapsadığı açıklanmalıdır.
Platformdaki nakliyat ilanları değerlendirilirken taşıma ve teslim hizmetlerinin gerçek ihtiyaca uygunluğu araştırılabilir. Vergiler, depolama, kontrol ve taşıma giderleri ayrı incelenmelidir. İşlem süresi için koşulsuz garanti yerine hazırlık ve kontrol ihtiyacını dikkate alan bir takvim istenmelidir.
Sık sorulan sorular
Sac ve profil aynı GTİP ile işlem görür mü?
Otomatik olarak aynı kabul edilemez. Teknik özellikler, ölçüler ve üretim işlemleri ayrı değerlendirilmelidir.
Her demir çelik mamulü AKÇT kapsamında mıdır?
Böyle bir genelleme yapılmamalıdır. Ürünün ilgili anlaşma kapsamı işlem öncesinde kontrol edilmelidir.
Kalite belgesi menşe belgesinin yerine geçer mi?
Hayır. Belgelerin işlevleri farklıdır. Kalite bilgisiyle ürünün menşe statüsü ayrı değerlendirilir.
Bir çelik ürününe ait önlem diğer mamullere de uygulanır mı?
Düzenlemenin ürün ve menşe kapsamı incelenmeden böyle bir sonuç çıkarılmamalıdır.
Toplam tonaj taşıma planı için yeterli midir?
Tek başına yeterli değildir. Parça ağırlıkları, ölçüler, yükleme yöntemi ve teslim koşulları da paylaşılmalıdır.
Demir çelik ürünleri için taşıma, depolama, gümrükleme veya dış ticaret desteği arayanlar ile bu alanlarda hizmet verenler, Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. İhtiyaçlarını ve hizmet kapsamlarını açıklayarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden birbirleriyle bağlantı kurabilirler.

