Demir çelik gümrükleme işlemlerinde ürünün cinsi, kimyasal bileşimi, üretim yöntemi ve ölçüleri temel hazırlık bilgileridir. Sac, rulo, levha, profil, boru, tel ve yarı mamul ürünler aynı tarife veya denetim şartlarına sahip değildir. Sıcak ya da soğuk haddelenmiş olma, kaplama ve alaşım özellikleri de değerlendirmeyi etkileyebilir. Bu nedenle yalnızca “çelik malzeme” açıklamasıyla işlem başlatılmamalıdır.
İthalat ve ihracatta gerekli belgeler; ürünün teknik niteliğine, kullanım amacına, GTİP’ine, menşeine, ticaret yapılan ülkeye ve uygulanacak gümrük rejimine göre değişebilir. Demir çelik ticaretinde ürün tanımıyla menşe bilgilerinin doğru hazırlanması, hem mali yükümlülüklerin hem de ticaret politikası önlemlerinin araştırılmasını destekler.
Demir çelik gümrükleme hangi ürünleri kapsar?
Demir çelik sektörü, ham ve yarı mamul ürünlerden ileri işlem görmüş malzemelere kadar geniş bir alanı kapsar. Kütük, slab, sac, profil, boru ve bağlantı elemanlarının aynı işlem grubunda bulunduğu varsayılmamalıdır. Malzemenin üretim aşaması ve gördüğü işlemler açıklanmalıdır.
Yassı ürünlerde kalınlık, genişlik, kaplama ve yüzey özellikleri önem taşıyabilir. Borularda üretim biçimi, kesit ve kullanım amacı; uzun ürünlerde ise şekil, ölçü ve teknik özellikler değerlendirilmelidir. Teknik katalog veya üretici açıklaması, ticari tanımı desteklemelidir.
Aynı siparişte farklı kaliteler veya ölçüler bulunuyorsa bunlar ayrı izlenebilmelidir. Satış sözleşmesinde kullanılan kalite tanımıyla ürün belgelerindeki bilgilerin tutarlı olması gerekir. Bir ürün grubuna ait dosya, başka malzemelere kontrol edilmeden uygulanmamalıdır.
Satın alma öncesinde teknik dosya hazırlığı
Malzeme tanımı, ürünün sınıflandırılmasına ve ilgili kapsam incelemelerine yetecek açıklıkta hazırlanmalıdır. Ticari isim ve ürün kodu tek başına yeterli olmayabilir. Kimyasal bileşim, üretim yöntemi ve ölçüler gibi bilgiler üreticiden temin edilmelidir.
- Ürünün sac, levha, rulo, profil, boru veya başka bir mamul olduğu belirtilmelidir.
- Alaşım ve kimyasal bileşim bilgileri hazırlanmalıdır.
- Haddeleme, kaplama ve diğer işlem özellikleri açıklanmalıdır.
- Kalınlık, genişlik, çap, uzunluk veya ilgili diğer ölçüler kaydedilmelidir.
- Kalite ve varsa ilgili teknik şartname bilgileri eşleştirilmelidir.
- Parti, döküm veya üretim takip bilgileri mevcutsa dosyada ilişkilendirilmelidir.
- Net ağırlık, brüt ağırlık, adet ve paket bilgileri kontrol edilmelidir.
Üreticinin sunduğu analiz veya muayene belgelerinin işlevi açık olmalıdır. Alıcının istediği bir kalite belgesiyle resmî ithalat denetiminde gereken belge aynı şey olmayabilir. Her teknik belge, bütün demir çelik işlemlerinde zorunluymuş gibi sunulmamalıdır.
İthalat sürecinin temel aşamaları
İthalat hazırlığında ürünün teknik özellikleri üzerinden tarife sınıflandırması yapılır. Ardından menşe ve ürün kapsamına bağlı önlemler araştırılır. Ticari belgeler, teknik bilgiler ve taşıma planı birbirini destekleyecek biçimde hazırlanmalıdır.
- Ürün grubu ve teknik özellikler netleştirilir.
- GTİP değerlendirmesi yapılır.
- Menşeye ve ürüne bağlı ithalat önlemleri kontrol edilir.
- İlgili standart, uygunluk ve belge şartları araştırılır.
- Taşıma, varış ve gümrük işlemleri koordine edilir.
- Gerekli işlemler tamamlandıktan sonra depo veya tesis teslimi yürütülür.
Serbest dolaşıma giriş; ilgili ticaret politikası önlemleri, diğer ithalat işlemleri ve kanunen ödenmesi gereken vergilerle bağlantılıdır. Malzemenin limana ulaşması, doğrudan üretime alınabileceği anlamına gelmez. Fabrika kabulü ve üretim programında kontrol ihtiyacı dikkate alınmalıdır.
GTİP neden ayrıntılı ürün bilgisi gerektirir?
Demir çelik sektörünün tamamına tek bir GTİP atanamaz. Malzemenin bileşimi, şekli, ölçüleri ve gördüğü işlemler ilgili tarife kaynaklarıyla birlikte incelenmelidir. Yalnızca “paslanmaz çelik” veya “galvanizli sac” ifadesi her durumda kesin sınıflandırma için yeterli değildir.
Tedarikçinin yabancı faturada belirttiği tarife kodu yardımcı olabilir; ancak Türkiye açısından tek başına bağlayıcı değildir. Teknik verilerle ticari tanım birlikte değerlendirilmelidir. Belirsizlik varsa yetkili bölge müdürlüklerinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi alınması seçeneği düşünülebilir.
Kesilmiş, delinmiş, şekillendirilmiş veya başka işleme tabi tutulmuş malzemelerde bu işlemler açıklanmalıdır. Bir ürünün önceki hâline ait kodun işlem görmüş yeni ürün için de geçerli olduğu varsayılmamalıdır. Sevkiyatın gerçek durumu esas alınmalıdır.
Ticaret politikası önlemleri nasıl araştırılmalı?
Ürün ve menşe kontrolü, demir çelik ithalatında maliyet hazırlığının önemli bir bölümüdür. Ticaret Bakanlığının resmî karar dosyalarında belirli çelik ürünleri ve menşeler için ayrı soruşturma ve karar başlıkları bulunmaktadır. Bu nedenle sektörün tamamına tek bir önlem veya oran uygulanıyormuş gibi değerlendirme yapılmamalıdır.
Satın alınacak ürün için yürürlükte gözetim, dampinge karşı önlem, korunma önlemi veya başka bir uygulama bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. Düzenlemenin ürün tanımı, menşe kapsamı ve gerektiğinde üreticiye ilişkin ayrıntıları birlikte incelenmelidir. Yalnızca tarife koduna bakılarak inceleme tamamlanmış sayılmamalıdır.
Bir soruşturmanın açılması, nihai mali önlem uygulanmasıyla aynı durum değildir. Eski bir kararın da değişmeden yürürlükte olduğu varsayılmamalıdır. İşlem tarihindeki güncel düzenleme ve değişiklikler kontrol edilmelidir. Doğrulanmış ürün bilgisi olmadan sabit vergi oranı veya kesin toplam maliyet verilmemelidir.
Standart ve teknik uygunluk kontrolleri
Ticaret Bakanlığının ithalatta denetlenen ürün gruplarına ilişkin açıklamasında demir ve çelik mamulleri, ilgili kapsamdaki sanayi girdileri arasında yer almaktadır. Bu gruptaki denetimlerin standartlara uygunluk aranarak Türk Standardları Enstitüsü eliyle yürütüldüğü belirtilmektedir. Ancak bütün demir çelik ürünlerinin aynı denetim şartlarına tabi olduğu sonucu çıkarılmamalıdır.
Kesin kapsam, ilgili ürün ve düzenleme listeleri üzerinden belirlenmelidir. Kullanım amacı ve ürünün teknik niteliği de açıklanmalıdır. İnşaatta kullanılacak bir malzemenin şartlarıyla başka bir endüstriyel amaçla gönderilen ürünün şartları aynı varsayımla ele alınmamalıdır.
CE işareti bütün demir çelik malzemeleri için genel bir ithalat izni değildir. Ürüne uygulanacak teknik düzenleme, belge ve kontrol ihtiyacı ayrıca araştırılmalıdır. Ticari kalite belgesi, uygunluk beyanı ve diğer belgeler işlevleri açısından ayrılmalıdır.
Menşe A.TR ve AKÇT kapsamı
Menşe ülkesiyle sevk ülkesi birbirinden ayrılmalıdır. Ürünün başka bir ülkedeki depodan gönderilmesi, orada üretildiğini göstermez. Menşe bilgisi, tercihli uygulamalar ve ticaret politikası önlemleri bakımından önemlidir.
Demir çelik ticaretinde Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu kapsamındaki ürünler açısından özel bir ayrım bulunmaktadır. Ticaret Bakanlığının açıklamasına göre AKÇT kapsamındaki ürünler Türkiye ile Avrupa Birliği arasındaki Gümrük Birliği kapsamı dışındadır ve bu ürünlerin ticareti menşe esasına dayanır. Dolayısıyla Avrupa Birliği ile yapılan her demir çelik işleminde A.TR kullanılacağı düşünülmemelidir.
A.TR Dolaşım Belgesi, kapsamındaki ticarette serbest dolaşım durumunu gösterir; menşe belgesi değildir. AKÇT kapsamındaki tercihli işlemlerde ise ilgili menşe kuralları ve kabul edilen menşe ispatı değerlendirilmelidir. EUR.1 ve ilgili koşullardaki fatura beyanı bu çerçevede ele alınır. Ürünün AKÇT kapsamı işlem öncesinde kontrol edilmelidir.
Ticari belgeler ve gümrük kıymeti
Fatura, taşıma belgesi ve çeki listesi satışın ve sevkiyatın bilgilerini gösterir. Analiz, kalite, izin veya uygunluk belgeleri ise kullanım amaçları ve işlem şartlarına göre ayrıca değerlendirilmelidir. Her belge bütün sevkiyatlarda zorunluymuş gibi sıralanmamalıdır.
- Faturada açıklayıcı ürün tanımı, miktar, birim ve bedel kontrol edilmelidir.
- Çeki listesi kullanılıyorsa paket, demet veya rulo bilgileri eşleştirilmelidir.
- Net ve brüt ağırlıklar açıkça ayrılmalıdır.
- Taşıma belgesi gerçek sevkiyat bilgilerini yansıtmalıdır.
- Teknik belgeler ve diğer izinler ilgili ürün ve işlem kapsamında hazırlanmalıdır.
Gümrük kıymeti hazırlanırken satış faturasıyla teslim koşulları birlikte incelenir. Navlun ve sigorta giderlerinin satış bedeline dahil olup olmadığı açıklanmalıdır. Tartım kayıtları, sözleşmedeki miktar şartları ve faturadaki birimler arasında tutarlılık sağlanmalıdır.
İşlem hazırlığında destek arayanlar, Nakliyatilan.com üzerinden gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri sunanlarla bağlantı kurabilir. Platform, hizmet arayanlarla hizmet sağlayıcıları buluşturur. İşlemi üstlenecek kişinin veya kuruluşun yetkisi ve sorumluluk kapsamı doğrudan doğrulanmalıdır.
Demir çelik ihracatı ve hedef ülke şartları
Türkiye’den çıkış işlemleriyle hedef ülkenin ithalat şartları ayrı değerlendirilmelidir. İhracat beyannamesindeki gönderici, alıcı, kıymet, tarife, menşe ve taşıma bilgileri belgelerle tutarlı olmalıdır. Hedef ülkedeki teknik kabul ve ticaret politikası önlemleri ilgili ülkenin yetkili kurumlarından doğrulanmalıdır.
Avrupa Birliği’ne ihracatta, kapsamındaki demir çelik ürünleri için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması da ayrıca değerlendirilmelidir. Avrupa Komisyonunun açıklamalarındaki ürün kapsamı ve güncel uygulama şartları esas alınmalıdır. Bu konu menşe belgesiyle veya Türkiye’deki ihracat beyannamesiyle tamamlanan tek bir işlem gibi görülmemelidir.
İthalatçının ihtiyaç duyacağı üretim ve emisyon verilerinin hazırlanması için taraflar arasında önceden koordinasyon kurulması yararlıdır. Hangi bilgilerin gerektiği ürün ve işlem kapsamında doğrulanmalıdır. Bütün çelik ürünleri için aynı yükümlülük bulunduğu varsayılmamalıdır.
Hurda ile kullanılabilir mamul ayrımı
Demir çelik hurdası, yeni mamul ürünlerle aynı dosya üzerinden değerlendirilmemelidir. Malzemenin gerçek niteliği, fiziksel durumu ve kullanım amacı açıklanmalıdır. Hurda kapsamındaki ürünlerde ilgili çevresel kontroller ayrıca araştırılmalıdır.
Kullanılmış veya yenileştirilmiş eşya ithalatında da izin yönünden inceleme gerekir. İthalat Rejimi Kararı bu nitelikteki eşya için izin çerçevesi öngörür. Ancak bu genel hükümden bütün metal hurdalarının aynı şartlarla ithal edilebileceği sonucu çıkarılmamalıdır.
Ağır yük taşımacılığı ve depolama
Yük sabitleme planı, rulo, levha ve uzun ürünlerin özelliklerine göre hazırlanmalıdır. Yükün hareket etmesi, kenarların zarar görmesi veya paketlerin dağılması gibi riskler taşıyıcıyla değerlendirilmelidir. Kaldırma ekipmanı ve yükleme yöntemi malzemenin yapısına uygun seçilmelidir.
Nakliyatilan.com üzerinden nakliyat firmaları ile görüşürken parça ağırlıkları, paket ölçüleri ve toplam tonaj paylaşılmalıdır. Yalnızca toplam ağırlık üzerinden teklif karşılaştırılmamalıdır. Boşaltma ekipmanı, saha erişimi ve teslim noktasındaki koşullar da açıklanmalıdır.
Depolamada nem, yüzey hasarı ve ürünün korunma ihtiyacı dikkate alınmalıdır. Farklı kalite ve ölçüdeki ürünlerin karışmasını önleyecek kayıt düzeni kurulmalıdır. Teslimde miktar, paket bilgileri ve görünür durum karşılaştırılabilir.
Maliyet süre ve hizmet seçimi
Toplam maliyeti vergiler, ticaret politikası önlemleri, navlun, liman veya terminal hizmetleri, depolama ve kontrol işlemleri etkileyebilir. Teklifte dahil olan giderlerle ayrıca doğabilecek kalemler ayrılmalıdır. Eski bir sevkiyatın maliyeti güncel işlem için garanti sayılmamalıdır.
Platformdaki nakliyat ilanları incelenirken benzer ürünlerle çalışma deneyimi araştırılabilir. Gümrük desteğinde ürün ve menşe incelemesinin nasıl yapılacağı, eksik belgeleri kimin takip edeceği ve teklifin hangi işlemleri kapsadığı sorulmalıdır. İşlem süresi için koşulları açıklanmış bir takvim istenmelidir.
Sık sorulan sorular
Bütün demir çelik ürünleri aynı GTİP ile işlem görür mü?
Hayır. Bileşim, şekil, ölçüler ve üretim işlemleri ayrı değerlendirilmelidir.
Avrupa Birliği ile her demir çelik işleminde A.TR kullanılır mı?
Hayır. Ürünün AKÇT kapsamı ve ilgili ticaret düzenlemesi kontrol edilmelidir. AKÇT kapsamındaki tercihli ticaret menşe esasına dayanır.
Kalite belgesi bütün ithalat kontrollerinin yerine geçer mi?
Hayır. Belgenin amacı ve ilgili işlemde gereken resmî kontroller ayrı değerlendirilmelidir.
Bir menşeye ait önlem bütün çelik ürünlerine uygulanır mı?
Böyle bir genelleme yapılmamalıdır. Düzenlemenin ürün, menşe ve diğer kapsam şartları incelenmelidir.
Hurda ile yeni mamul aynı şartlarla ithal edilir mi?
Hayır. Malzemenin gerçek niteliği ve ilgili çevresel işlem şartları ayrıca araştırılmalıdır.
Demir çelik ürünleri için taşıma, depolama, gümrükleme veya dış ticaret desteği arayanlar ile bu alanlarda hizmet verenler, Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. İhtiyaçlarını ve hizmet kapsamlarını açıklayarak platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden birbirleriyle bağlantı kurabilirler.

