Dahilde İşleme Rejimi, ihracata yönelik üretimde kullanılacak girdilerin belirli koşullarla temin edilmesini sağlayan ekonomik etkili bir gümrük rejimidir. DİR olarak kısaltılan bu sistem, ithalatı üretim ve ihracat taahhüdüyle birlikte ele alır. Amaç yalnızca girdiyi Türkiye’ye getirmek değil, izin verilen faaliyet sonucunda elde edilen ürünün ihracatını ve ilgili yükümlülükleri tamamlamaktır.
Dahilde İşleme Rejimi hazırlığında hammadde ihtiyacı, üretim kapasitesi, tüketim miktarı ve ihracat planı birlikte değerlendirilmelidir. Tekstil üretiminde iplik ve kumaş, metal eşya üretiminde sac veya profil, plastik ürünlerde granül gibi girdiler farklı proje örnekleri oluşturabilir. Ancak bu örnekler otomatik uygunluk anlamına gelmez; ürün ve sektör koşulları ayrıca incelenmelidir.
Dahilde İşleme Rejimi Nedir?
DİR, ihraç edilecek ürünlerin elde edilmesinde kullanılan girdiler için belirli kolaylıklar sağlar. Hammadde, yardımcı madde, yarı mamul ve ambalaj gibi kalemler, ilgili düzenlemeler ve belge veya izin kapsamı çerçevesinde değerlendirilebilir. Her girdinin kapsama alınabileceği varsayılmamalıdır.
İhracat taahhüdü, rejimin merkezindedir. İthalat, üretim ve ihracat birbirinden bağımsız işlemler olarak takip edilirse miktar ve süre uyumsuzlukları ortaya çıkabilir. Bu nedenle satın alma, üretim, depo, muhasebe ve dış ticaret ekiplerinin aynı proje bilgileriyle çalışması gerekir.
Şartlı Muafiyet ve Geri Ödeme Sistemi
Şartlı muafiyet sistemi
Şartlı muafiyette, kapsama uygun ithalat sırasında doğan vergiler teminata bağlanır. Rejim şartlarının yerine getirilmesi ve ilgili işlemlerin tamamlanmasıyla teminatın çözümü değerlendirilir. Bu yapı, koşulsuz ve kalıcı bir vergi muafiyeti şeklinde yorumlanmamalıdır.
İşletmenin finansman planında teminatın nasıl sağlanacağı, maliyeti ve hangi aşamada çözülebileceği ayrıca ele alınmalıdır. Üretimin veya ihracatın gecikmesi, yalnızca teslim tarihini değil rejim kapsamındaki planı da etkileyebilir.
Geri ödeme sistemi
Geri ödeme sisteminde ithalat sırasında vergiler ödenir; işlem görmüş ürünün ihracı sonrasında, kapsam ve koşullar dâhilinde geri ödeme gündeme gelir. Her ithalat vergisinin her durumda geri alınabileceği varsayılmamalıdır. Sistemin uygulanabilirliği ve istisnaları işlem özelinde araştırılmalıdır.
İki sistem arasındaki tercih yalnızca ilk aşamadaki nakit çıkışına bakılarak yapılmamalıdır. Ürün, ticaret politikası önlemleri, ihracat pazarı ve takip yükümlülükleri birlikte değerlendirilmelidir.
DİİB ile Dahilde İşleme İzni Arasındaki Fark
Dahilde İşleme İzin Belgesi, DİİB olarak kısaltılır ve Ticaret Bakanlığı tarafından düzenlenir. Dahilde İşleme İzni ise ilgili kapsamda gümrük idaresince verilir. Başvuru yolu, işleme faaliyetinin niteliği ve mevzuattaki kapsam üzerinden belirlenmelidir.
Belge ile izin birbirinin yerine kullanılmamalıdır. Aynı şekilde bir işletmenin daha önce DİİB almış olması, farklı ürün veya yeni üretim projesi için bütün işlemlerin hazır olduğunu göstermez. Yeni girdiler, üretim şekli ve ihracat planı ayrıca incelenmelidir.
Hangi Üretim ve Ürün Grupları Değerlendirilebilir?
DİR bakımından yalnızca sektör adı yeterli değildir. İthal edilecek girdinin hangi işlem sonucunda hangi ürüne dönüşeceği açıklanmalıdır. Bakanlığın tarım, tekstil, kimya, metal, orman ürünleri ve makine gibi alanlara ilişkin sektörel düzenlemeleri bulunduğundan, genel kurallara ek olarak ilgili sektör hükümleri de kontrol edilmelidir.
- İpliğin kumaş, havlu veya başka tekstil ürünlerine dönüştürülmesi
- Kumaşın kesim ve dikimle hazır giyim üretiminde kullanılması
- Metal girdilerin işlenerek parça veya mamul eşya üretilmesi
- Plastik hammaddenin üretim sürecinde mamul ürüne dönüştürülmesi
- Uygun aksam ve parçaların montaj faaliyetinde kullanılması
- Ürüne özgü koşullarla gıda üretiminde girdi kullanılması
Bunlar üretim ilişkisini anlatan örneklerdir. Her örnekte belge düzenlenebileceği veya aynı koşulların uygulanacağı söylenemez. Örneğin tekstil sektöründeki başvuru ve miktar değerlendirmeleri, başka bir sektöre doğrudan taşınmamalıdır.
Başvuru Öncesi Üretim Dosyası Nasıl Hazırlanır?
Başvurunun dayanağı, gerçekleştirilebilir bir üretim ve ihracat planı olmalıdır. Üretim kapasitesiyle bağlantısı kurulmamış yüksek miktarlı bir ithalat listesi yerine, hangi girdinin ne kadar üründe kullanılacağını gösteren çalışma hazırlayın.
- İthal edilecek girdilerin açık tanımları ve teknik özellikleri
- Elde edilmesi planlanan ürünlerin tanımları
- Girdi ve çıktıların ayrı GTİP değerlendirmeleri
- Üretim akışı ve işlem aşamaları
- Kapasite ve üretim imkânlarını açıklayan kayıtlar
- Birim tüketim, verimlilik ve fire çalışmaları
- İthalat, üretim ve ihracat takvimi
- Varsa yan sanayici ve diğer tarafların görevleri
Girdi ve çıktı eşleştirmesi, miktar takibinin temelidir. Kilogramla alınan girdiden adetle ürün elde ediliyorsa bu ilişkinin nasıl hesaplandığı açıklanmalıdır. İşletme yazılımındaki ürün kodlarıyla belge kapsamındaki tanımları eşleştirmek sonraki kontrolleri kolaylaştırır.
Başvuru Süreci Nasıl Planlanmalı?
Önce projenin belge veya izin kapsamını belirleyin. Ardından güncel başvuru yöntemi, firma yetkilendirmeleri ve ilgili sektörün istediği kayıtlar kontrol edilmelidir. Eski bir dosyadaki belge listesini bütün başvurular için değişmez kabul etmeyin.
- Üretim ve ihracat projesinin kapsamını belirleyin.
- Girdi, ürün, kapasite ve tüketim bilgilerini hazırlayın.
- İlgili sektör düzenlemelerini inceleyin.
- Başvuru kayıtlarını ve yetkilendirmeleri tamamlayın.
- Talep edilen bilgi ve ekleri tutarlı biçimde sunun.
- Değerlendirme sonucundaki koşulları inceleyin.
- İşlemleri onaylanan kapsam ve sürelerle ilişkilendirin.
Başvuru yapılması, talep edilen bütün miktarların veya koşulların kabul edildiği anlamına gelmez. Sipariş ve finansman kararlarını, henüz kesinleşmemiş belge kapsamını garanti kabul ederek vermeyin.
İthalat Aşamasında Nelere Dikkat Edilmeli?
İthal edilecek ürünün tanımı, miktarı ve diğer özellikleri belge veya izin kapsamıyla karşılaştırılmalıdır. Satıcının farklı model, kalite veya bileşimde ürün önermesi hâlinde bunun proje üzerindeki etkisini sevkiyattan önce değerlendirin.
Ticari fatura, çeki listesi ve taşıma belgeleriyle rejime ilişkin kayıtlar birbiriyle uyumlu olmalıdır. Ürüne veya işleme bağlı izin ve kontrol belgeleri ayrıca araştırılmalıdır. DİR kapsamındaki kolaylıklar, bütün ürün güvenliği veya özel izin şartlarının kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez.
GTİP, menşe ve gümrük kıymeti çalışmalarını da dosyanın parçası olarak yürütün. Hammadde için belirlenen kodu mamul ürüne aktarmayın; aynı sektördeki bütün ürünlere tek kod veya vergi yaklaşımı uygulamayın.
Üretim, Fire ve Stok Takibi
İthal edilen girdinin depoya girişinden üretimde tüketilmesine ve ihracata konu ürüne kadar izlenebilir olması gerekir. Ticari stok hesabıyla rejim takibinin farklı tablolar üzerinden yürütülmesi, açıklanamayan miktar farklarına yol açabilir.
Fire, üretimde ortaya çıkan her türlü yan ürünle aynı kavram değildir. Ekonomik değeri bulunan ikincil ürünleri veya kullanılmamış girdileri tek kalemde fire olarak göstermeyin. Her unsurun niteliğini ve uygulanacak işlemi ayrıca değerlendirin.
Örneğin metal işleyen bir işletmede mamul parça, kalan malzeme ve üretim kaybı ayrı kayıtlarda izlenmelidir. Tekstil üretiminde de kumaş tüketimiyle mamul miktarı arasındaki farkın dayanağı açıklanmalıdır. Oranları sektörün tamamı için tahmin etmek yerine teknik kayıtları esas alın.
Eşdeğer Eşya Kullanımı Ne Anlama Gelir?
Eşdeğer eşya, belirli koşullarla ithal girdinin yerine kullanılabilen serbest dolaşımdaki eşyayla ilgilidir. Tarife, ticari kalite ve teknik özellikler yönünden uygunluk değerlendirilir. Depoda bulunan herhangi bir benzer malzeme bu kapsamda kabul edilemez.
Eşdeğer eşya veya önceden ihracat gibi uygulamalar planlanıyorsa bunları başlangıçta açıklayın. Girdi hareketlerini sonradan yalnızca stok toplamları üzerinden eşleştirmeye çalışmayın. Uygunluk ve kayıt düzeni, ilgili belge ve işlem koşulları çerçevesinde kurulmalıdır.
İhracat Aşamasında Hangi Kontroller Yapılmalı?
İhracat öncesinde ürünün belge kapsamındaki taahhütle uyumunu kontrol edin. Ürün tanımı, miktar ve üretimde kullanılan girdilere ilişkin kayıtlar birbirini desteklemelidir. Farklı bir ürünün ihracı, yalnızca satış bedeli benzer olduğu için aynı taahhüde yazılmamalıdır.
Türkiye’den çıkış şartlarıyla alıcı ülkenin ithalat kurallarını ayrı araştırın. Rejim kapsamında üretim yapılması, hedef ülkenin etiketleme, teknik uygunluk veya sağlık şartlarını otomatik olarak karşılamaz. Müşteri siparişi kesinleşmeden bu şartları doğrulayın.
İthalat ve ihracat takvimini nakliyat firmaları ile görüşürken üretim süresini, ambalaj ihtiyacını ve yükleme tarihini paylaşın. Girdinin geç gelmesiyle ihracat sevkiyatının gecikmesi arasındaki bağlantıyı planlamada görünür tutun.
Süre, Revizyon ve Taahhüt Kapatma
Taahhüt kapatma takibi, son ihracat sevkiyatından sonra başlanacak bir iş olarak görülmemelidir. İthalat ve ihracat kayıtlarını belge süresince düzenli karşılaştırın. Kapatma başvurusunun yöntemi, süresi ve gerekli kayıtları güncel düzenlemelerden kontrol edin.
Belge veya izin süresiyle kapatma başvurusu süresi farklı konulardır. Ek süre ve revizyon imkânları da koşullara bağlıdır. Genel veya geçici bir düzenlemenin bütün belgelere otomatik uygulanacağını varsaymayın; başvuru ve uygunluk şartlarını inceleyin.
Miktar, ürün, üretim planı veya taraf değişikliği gerektiğinde ilgili revizyon yolunu zamanında değerlendirin. İşlemi yaptıktan sonra kaydı düzeltmenin her durumda mümkün olacağını düşünmeyin. Taahhütlerin yerine getirilmemesi vergi ve yaptırım sonuçları doğurabilir.
DİR Maliyetini Etkileyen Unsurlar
Rejimden yararlanmanın ekonomik sonucunu yalnızca ertelenen veya geri alınması planlanan vergilerle ölçmeyin. Teminat, finansman, danışmanlık, taşıma, depolama ve kayıt takibi giderleri de bütçeye dâhil edilmelidir. Üretim kaybı veya sipariş iptali ihtimalini ticari plan içinde değerlendirin.
Teklif aldığınız gümrükleme ve dış ticaret hizmetleri sağlayıcılarına başvuru, revizyon, beyan takibi ve kapatma hazırlığından hangilerinin kapsama girdiğini sorun. Sabit işlem süresi veya garantili sonuç yerine yapılacak işlerin kapsamını yazılı netleştirin.
Sık Yapılan Hatalar ve Hizmet Seçimi
- Rejimi koşulsuz vergisiz ithalat olarak görmek
- Kapasiteyle uyumsuz miktarlar üzerinden plan yapmak
- Girdi ve mamul tanımlarını genel ifadelerle bırakmak
- Fire ile ikincil ürünleri karıştırmak
- Belge kapsamı değişikliklerini geç fark etmek
- İhracat yapıldığında kapatmanın otomatik tamamlandığını düşünmek
- Sektörel koşulları ve başvuru sürelerini kontrol etmemek
Destek alacağınız kişiye sektör deneyimini, miktar takibini nasıl yapacağını ve hangi raporları sunacağını sorun. Hizmet ihtiyacınızı nakliyat ilanları aracılığıyla duyururken üretim alanınızı ve aradığınız desteği açıklayabilirsiniz. Platform, hizmet arayanlarla sağlayıcıları buluşturur; belge düzenleyen makam veya doğrudan gümrük müşavirliği değildir.
Dahilde İşleme Rejimi Hakkında Sık Sorulan Sorular
DİR her ithalat için kullanılabilir mi?
Hayır. Üretim ve ihracat projesinin ilgili kapsam ve koşullara uygunluğu değerlendirilmelidir.
DİİB ile Dahilde İşleme İzni aynı mı?
Farklı başvuru ve yetki yapıları bulunan araçlardır. Uygun yol, faaliyet ve mevzuat kapsamına göre belirlenir.
Yurt içinden girdi alınabilir mi?
Belirli koşullarla mümkün olabilir. Belge kapsamı, tedarik yöntemi ve ilgili vergi uygulamaları ayrıca kontrol edilmelidir.
İhracat yapılması teminatın hemen çözülmesini sağlar mı?
Tek başına sevkiyat yapılması yeterli kabul edilmemelidir. Taahhüt kapatma ve ilgili işlemler takip edilmelidir.
Ürün Türkiye’de satılmak istenirse ne yapılır?
Belge ve eşyanın durumu üzerinden uygulanabilir işlem araştırılmalıdır. İç piyasaya satışın koşulsuz yapılabileceği varsayılmamalıdır.
Dahilde İşleme Rejimi hazırlığı, dış ticaret operasyonu, gümrük müşavirliği veya taşıma desteği arayanlar ile ilgili alanlarda hizmet verenler, Nakliyatilan.com’a üye olarak ilan verebilir. Platformdaki iletişim seçenekleri üzerinden bağlantı kurarak ihtiyaçlarını ve çalışma koşullarını görüşebilir.

